Washington — Muhafazakar düşünce kuruluşu Meese Institute adına konuşan John Malcolm, Al Jazeera'ya verdiği demeçte ABD'nin idam cezasında kurşuna dizme yöntemine geri dönmesi gerektiğini savundu. Malcolm'un bu açıklaması, ABD'de idam cezasının uygulanış biçimine dair uzun süredir devam eden tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Özellikle son yıllarda zehirli iğne uygulamalarında yaşanan ilaç temini sıkıntıları ve infazların yargıya taşınması, alternatif yöntem arayışlarını hızlandırmış durumda.
İdam Cezasında Yöntem Arayışı ve Kurşuna Dizme Önerisi
John Malcolm, Al Jazeera'ya yaptığı değerlendirmede, ABD'nin idam cezasını infaz etmek için kullanılan mevcut yöntemlerin anayasal tartışmalara yol açtığını belirterek, kurşuna dizme yönteminin daha hızlı ve daha az acı verici olabileceğini öne sürdü. Malcolm'a göre, zehirli iğne infazlarında kullanılan ilaçların temin edilememesi ve bu ilaçların üreticilerinin infazlarda kullanılmasını engellemek için uyguladığı baskılar, eyaletleri alternatif arayışlara itiyor. Utah eyaleti 2015 yılında kurşuna dizmeyi yedek infaz yöntemi olarak yasallaştırmıştı; bu yasa, zehirli iğne ilaçlarının bulunamaması durumunda kurşuna dizme uygulamasına izin veriyor. Benzer şekilde Mississippi ve Oklahoma gibi eyaletler de yedek yöntem olarak nitrojen gazı solutma veya kurşuna dizme gibi seçenekleri yasalarına ekledi.
Kurşuna dizme yöntemi, ABD'de en son 2010 yılında Utah'ta Ronnie Lee Gardner'ın infazında kullanıldı. O tarihten bu yana hiçbir eyalet bu yöntemi fiilen uygulamadı. Ancak son yıllarda bazı Cumhuriyetçi eyaletlerde idam cezasını yeniden canlandırma ve infazları hızlandırma yönünde adımlar atıldı. Örneğin, 2023 yılında Idaho, idam cezasını koruyan ve infazları hızlandıran bir yasa kabul etti; Florida'da da benzer düzenlemeler gündeme geldi. Bu gelişmeler, ABD'de idam cezası tartışmasının yeniden ısınmasına neden oldu.
Malcolm'un açıklamaları, sadece bir infaz yöntemi tercihi değil, aynı zamanda ABD'nin yargı sistemi ve ceza adaleti konusundaki derin bölünmüşlüğü de yansıtıyor. Demokratların kontrolündeki eyaletlerde idam cezası ya kaldırıldı ya da moratoryum ilan edildi. 2021'de Virginia, idam cezasını kaldıran ilk Güney eyaleti oldu. Buna karşılık, Teksas, Missouri, Oklahoma gibi eyaletler infaz sayılarını artırmaya devam ediyor. Federal düzeyde ise Başkan Joe Biden yönetimi, federal infazlarda moratoryum ilan etmiş durumda; ancak bu moratoryumun yasal dayanağı tartışmalı.
İdam cezası karşıtları, kurşuna dizme yönteminin de diğer yöntemler gibi acı verici ve onur kırıcı olduğunu savunuyor. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) gibi kuruluşlar, idam cezasının anayasanın 'zalimce ve olağandışı ceza' yasağını ihlal ettiğini belirtiyor. Öte yandan, idam cezası taraftarları, kurşuna dizmenin daha hızlı ve kesin bir yöntem olduğunu, zehirli iğne infazlarında yaşanan uzun süreli ölümlerin kamuoyunda infaz sistemine olan güveni sarstığını dile getiriyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
ABD, gelişmiş Batı demokrasileri arasında idam cezasını hâlâ uygulayan nadir ülkelerden biri. Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi, idam cezasını insan hakları ihlali olarak görüyor ve üyelerinden kaldırmalarını talep ediyor. Türkiye, 2004 yılında idam cezasını tüm suçlar için kaldırarak Avrupa Birliği'ne uyum sürecinde önemli bir adım atmıştı. Ancak son yıllarda Türkiye'de siyasi aktörler zaman zaman idam cezasının geri getirilmesi yönünde açıklamalar yapıyor. Bu açıklamalar, Avrupa Birliği ile ilişkilerde gerilime neden oluyor. ABD'deki kurşuna dizme tartışması, küresel ölçekte idam cezasının geleceği açısından da önem taşıyor. Uluslararası Af Örgütü'nün raporlarına göre, 2022'de dünyada en az 883 idam cezası infaz edildi; bu infazların büyük çoğunluğu Çin, İran, Suudi Arabistan, Mısır ve ABD gibi ülkelerde gerçekleşti. ABD'nin infaz yöntemlerindeki değişim, küresel idam cezası pratiklerini de etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de idam cezasının yöntem tartışması, doğrudan Türkiye'yi bağlamasa da, idam cezasının uluslararası alanda meşruiyeti açısından önemli bir gösterge. Türkiye 2004'te idam cezasını kaldırarak AB değerleriyle uyum sağlamıştı; ancak son yıllarda zaman zaman idamın geri getirilmesi tartışılıyor. ABD gibi bir aktörün infaz yöntemlerini çeşitlendirmesi, küresel idam karşıtı hareketi zayıflatabilir ve Türkiye'deki idam yanlısı söylemleri cesaretlendirebilir. Bu durum, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde ve insan hakları alanındaki taahhütlerinde yeni bir gerilim yaratabilir.
