ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), 2009'da Fort Hood askeri üssünde 13 kişiyi öldüren Nidal Hasan'ın idam cezasının infazının canlı yayınlanacağını duyurdu. Yaklaşık bir asırdır kamuya açık infaz yapılmayan ABD'de bu karar, idam cezasının medyalaştırılması ve kamu güvenliği açısından tartışma başlattı. Uzmanlar, yetkililerin Amerikan kamuoyunun bu tür bir uygulamaya bakışını yanlış değerlendirdiğini savunuyor.
Yaklaşık Yüz Yıllık Aradan Sonra İlk Kez
ABD'de kamuya açık infazlar 1930'lu yıllara kadar eyaletlerde yaygındı; ancak 1936'da Kentucky'de Rainey Bethea'nın asılması son kamuya açık infaz olarak kayıtlara geçti. O tarihten bu yana infazlar cezaevi içinde, sınırlı tanıklar huzurunda gerçekleştiriliyor. Pentagon'un son kararı, bu geleneğin kırılması anlamına geliyor. Nidal Hasan, 2009 yılında Fort Hood'da düzenlediği silahlı saldırıda 13 kişiyi öldürmek ve 32 kişiyi yaralamak suçundan 2013'te askeri mahkeme tarafından ölüm cezasına çarptırılmıştı. Hasan halen Fort Leavenworth, Kansas'taki askeri cezaevinde tutuluyor. İdamının ne zaman infaz edileceği henüz netleşmedi; ancak Pentagon sözcüsü, infazın "şeffaflık ve hesap verebilirlik" gerekçesiyle canlı yayınlanacağını belirtti.
Uzmanlar, bu kararın arkasında yatan motivasyonun sorgulanması gerektiğini vurguluyor. Harvard Üniversitesi'nden ceza hukuku profesörü Carol Steiker, "ABD'de idam cezası uzun süredir tartışmalı bir konu. Kamuya açık infaz, caydırıcılık işlevi görmekten çok, intikam duygusunu tatmin etmeye yönelik bir adım olarak görülebilir" dedi. Steiker, ayrıca bu tür yayınların terörizm propagandasına zemin hazırlayabileceği uyarısında bulundu. Öte yandan, bazı sivil toplum kuruluşları, infazın canlı yayınlanmasının mahkumun onurunu ihlal ettiğini ve uluslararası insan hakları standartlarına aykırı olduğunu savunuyor. ABD'nin idam cezasını kaldıran ülkelerle arasındaki farkın daha da açılabileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'de kamuya açık infaz uygulamasına dönüş, dünya genelinde idam cezasına bakış açısıyla çelişiyor. Uluslararası Af Örgütü'nün verilerine göre, 2022'de dünya çapında idam cezaları infaz edilen ülke sayısı 20'ye geriledi; ABD ise gelişmiş Batı ülkeleri arasında idam cezasını hâlâ uygulayan tek ülke konumunda. Avrupa Birliği, idam cezasının her koşulda kaldırılmasını savunuyor ve ABD'nin bu adımının ittifak içinde insan hakları konusundaki imajını zedeleyebileceği değerlendiriliyor. Ayrıca, infazın canlı yayınlanması, otoriter rejimlerin kendi uygulamalarını meşrulaştırmak için ABD'yi örnek göstermesine yol açabilir. Bu durum, Washington'ın demokrasi ve insan hakları söylemiyle çelişki oluşturuyor. Özellikle Orta Doğu ve Asya'da idam cezasını sıkça uygulayan ülkeler, ABD'nin bu kararını kendi politikalarını savunmak için kullanabilir.
Öte yandan, infazın yayınlanması gazetecilik etiği açısından da tartışma yaratıyor. Medya kuruluşları, infaz görüntülerinin yayınlanıp yayınlanmayacağı konusunda henüz net bir tutum belirlemiş değil. Bazı uzmanlar, infazın canlı yayınlanmasının şiddeti normalleştirebileceği ve travmatik etkiler yaratabileceği görüşünde. Pentagon'un bu kararı, ABD Başkanı Joe Biden'ın idam cezasına karşı olduğunu açıklamasına rağmen geldi. Biden, seçim kampanyasında federal idam cezalarının kaldırılması sözü vermişti; ancak kongre bu konuda adım atmadı. Beyaz Saray'dan henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, idam cezasını 2004 yılında kaldırarak AB sürecinde önemli bir adım atmıştı. ABD'nin kamuya açık infaz uygulamasına dönüşü, Türkiye'nin insan hakları ve demokrasi alanındaki standartları açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, Batı ittifakı içinde idam cezasına bakış açısındaki farklılığı gözler önüne seriyor. Türkiye, son yıllarda idam cezasının yeniden getirilmesini tartışıyor; bu tartışma ABD'deki gelişmeyle paralellik gösterebilir. Ayrıca, terörle mücadelede idam cezasının caydırıcılığı konusundaki argümanlar, ABD örneği üzerinden yeniden gündeme gelebilir. Ancak uluslararası hukuk ve insan hakları normları açısından Türkiye'nin bu tür bir uygulamayı benimsemesi, AB ile ilişkilerde yeni sorunlar yaratabilir.
