ABD Hazine Bakanlığı, Perşembe günü, yapay zeka da dahil olmak üzere Amerikan yüksek teknoloji yatırımlarını Çin, Rusya, Kuzey Kore ve diğer "endişe ülkeleri"ne yönelik kısıtlayan bir kural önerisini duyurdu. Söz konusu kural, Giden Yatırım Güvenliği Programı (OISP) kapsamındaki kısıtlamaları hipersonik sistemler, yarı iletkenler ve kuantum hesaplama gibi kritik teknoloji alanlarına genişletiyor. Öneri, ABD'nin ulusal güvenliğini koruma ve stratejik rakiplerinin teknolojik ilerlemesini yavaşlatma çabalarının bir parçası.
Gelişmenin Arka Planı
Hazine Bakanlığı'nın önerisi, ABD Başkanı Joe Biden'ın Ağustos 2023'te imzaladığı ve hassas teknolojilere yönelik dış yatırımları denetleme yetkisi veren başkanlık kararnamesinin ardından geldi. OISP, ilk olarak yarı iletken ve mikroelektronik, kuantum bilişim ve yapay zeka gibi alanlarda belirli yatırımları yasaklamıştı. Yeni öneri, bu listeye hipersonik sistemleri ve daha geniş kapsamlı yapay zeka yeteneklerini ekleyerek kısıtlamaları genişletiyor. Ayrıca, "endişe ülkeleri" tanımına Çin, Rusya, Kuzey Kore'nin yanı sıra İran ve Suriye gibi ülkelerin de dahil edilmesi bekleniyor. Kural, ABD'li yatırımcıların bu ülkelerdeki yüksek teknoloji şirketlerine yapacakları yatırımları bildirim veya yasak kapsamına alacak. Hazine Bakanlığı, kuralın 45 günlük kamuoyu görüşü süresinin ardından yürürlüğe girmesini planlıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin bu adımı, teknoloji alanında artan jeopolitik rekabetin son halkası. Çin, son yıllarda yapay zeka, yarı iletken ve kuantum teknolojilerinde büyük yatırımlar yaparak ABD'nin teknolojik üstünlüğünü zorluyor. Washington, bu teknolojilerin askeri ve istihbarat amaçlı kullanılabileceğinden endişe ediyor. Özellikle yapay zeka, otonom silah sistemleri ve gözetleme teknolojilerinde kritik öneme sahip. Yeni kural, ABD'nin Çin'e karşı uyguladığı çip ihracat kontrollerini tamamlayıcı nitelikte. Ayrıca Rusya'nın Ukrayna işgali ve Kuzey Kore'nin nükleer programı, bu ülkelere yönelik teknoloji transferinin engellenmesini daha da önemli hale getiriyor. Ancak, bazı uzmanlar bu tür kısıtlamaların ABD'li şirketlerin rekabet gücünü azaltabileceği ve müttefikler arasında koordinasyon eksikliği durumunda etkisiz kalabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Avrupa ve Japonya'nın benzer önlemler alıp almayacağı belirsiz.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin yüksek teknoloji yatırımlarına getirdiği kısıtlamalar, küresel teknoloji tedarik zincirlerinde dalgalanmalara yol açabilir. Türkiye, son yıllarda savunma sanayii ve teknoloji alanında önemli atılımlar yapıyor; özellikle insansız hava araçları ve yapay zeka uygulamalarında iddialı. Ancak, ABD'nin bu tür kısıtlamaları, Türkiye'nin Çin ve Rusya ile olan teknoloji iş birliklerini dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Batı ile Doğu arasında denge politikası izlerken, bu yeni düzenlemeler Ankara'nın stratejik tercihlerini gözden geçirmesine neden olabilir. Ayrıca, ABD'nin "endişe ülkeleri" listesine İran'ın da eklenmesi, Türkiye'nin komşusuyla olan ticari ve teknolojik ilişkilerini etkileyebilir. Türk şirketleri, olası yaptırım risklerini göz önünde bulundurarak yatırım kararlarını yeniden değerlendirebilir.
