ABD Hava Kuvvetleri, önümüzdeki beş ila yedi yıl içinde Müşterek Havadan Karaya Stand-off Füzesi (JASSM) ve onun gemi karşıtı varyantı Uzun Menzilli Gemi Karşıtı Füze’nin (LRASM) toplam 11.200 adede kadar satın alınmasını planlıyor. Bu, kritik uzun menzilli seyir füzelerinin üretiminde dramatik bir artış anlamına geliyor. Plan, Hava Kuvvetleri’nin 2026 mali yılı bütçe teklifinde yer alıyor ve savunma sanayii için önemli bir sinyal niteliği taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
JASSM, ABD Hava Kuvvetleri’nin en önemli uzun menzilli hassas güdümlü mühimmatlarından biri. Füze, düşman hava savunma sistemlerinin menzili dışından atılarak, yüksek değerli kara hedeflerini imha edebiliyor. LRASM ise JASSM’in gemi karşıtı versiyonu olarak geliştirildi ve özellikle Çin’in Donanması’na karşı kullanılmak üzere tasarlandı. Mevcut durumda JASSM’in üretim hızı yılda yaklaşık 500 adet seviyesinde. Yeni planla birlikte bu sayının yıllık 1.500’ün üzerine çıkarılması hedefleniyor. Hava Kuvvetleri, 2024 mali yılında 800 adet JASSM siparişi vermiş, 2025’te ise bu sayıyı 1.100’e yükseltmişti. Pentagon, Pasifik’te Çin’in artan askeri gücüne karşı caydırıcılığı artırmak için bu füzelerin stoklarını büyütmeyi öncelikli hedef olarak belirlemiş durumda.
Üretim artışı, Lockheed Martin gibi savunma yüklenicileri için büyük bir fırsat. Şirket, JASSM ve LRASM’in üretim hatlarını genişletmek için yatırım yapıyor. Ancak tedarik zincirindeki darboğazlar, özellikle mikroçip ve bazı özel malzemelerin temini, planın uygulanmasında zorluk yaratabilir. Hava Kuvvetleri, bu riskleri azaltmak için alternatif tedarikçiler ve stok yönetimi stratejileri üzerinde çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu hamle, ABD’nin Hint-Pasifik bölgesindeki askeri varlığını ve caydırıcılık kapasitesini artırma çabalarının bir parçası. JASSM, B-52, B-1B, F-15E, F-16 ve F-35 gibi platformlardan atılabiliyor. LRASM ise özellikle deniz harekâtında Çin’in gemi filosuna karşı önemli bir tehdit oluşturuyor. Çin’in Donanması, son yıllarda hızla büyüyerek ABD’nin bölgedeki deniz üstünlüğüne meydan okumaya başladı. LRASM’in artan üretimi, ABD’nin bu tehdide yanıt olarak gördüğü bir adım.
Avrupa’da ise NATO müttefikleri, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşında uzun menzilli füzelerin önemini gördü. JASSM, bazı Avrupa ülkeleri tarafından da satın alınıyor. ABD’nin üretimi artırması, müttefiklerin de bu füzelerden daha fazla tedarik etmesine olanak sağlayabilir. Ancak üretim kapasitesinin büyük kısmının ABD’nin kendi stoklarına ayrılması, müttefik siparişlerinin gecikmesine neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin savunma politikası açısından iki yönlü bir anlam taşıyor. Birincisi, ABD’nin uzun menzilli füze stoklarını artırması, Doğu Akdeniz ve Karadeniz’deki güç dengesini dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, benzer kabiliyetlere sahip SOM (Seyir Füzesi) ve ATMACA gibi yerli füzeler geliştiriyor. ABD’nin JASSM üretimini artırması, Türkiye’nin bu alandaki Ar-Ge ve üretim çabalarını hızlandırma ihtiyacını ortaya koyuyor. İkincisi, Türkiye’nin NATO müttefiki olarak füze tedarikinde bulunma potansiyeli var, ancak S-400 krizi nedeniyle ABD ile savunma işbirliği sınırlı. Türkiye’nin kendi milli füze programlarına ağırlık vermesi, bu tür gelişmeler karşısında stratejik bağımsızlığını koruması açısından kritik önemde.
