ABD'nin batı eyaletlerinden Ortabatı'ya kadar geniş bir coğrafyada etkili olan orman yangını dumanı, hava kalitesini tehlikeli seviyelere düşürdü. Yetkililer, özellikle hassas gruplar olmak üzere milyonlarca kişiye içeride kalmaları ve pencere kapıları kapalı tutmaları yönünde uyarılarda bulundu. Çok sayıda eyalette hava kalitesi alarmı yürürlüğe konuldu; okullarda açık hava etkinlikleri iptal edilirken, sağlık kuruluşları maskeli ve filtreli ortam önerileri yayımladı.
Duman Bulutları Kıtayı Sarıyor
Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) verilerine göre, Kanada'nın batısında ve ABD'nin batı eyaletlerindeki orman yangınlarından yükselen duman, jet akımlarıyla doğuya taşınarak ülkenin büyük bölümünde hava kalitesini etkiliyor. Hava Kalitesi Endeksi (AQI) ölçümlerine göre; Oregon, Montana, Idaho, Wyoming, Colorado ve Minnesota gibi eyaletlerde 'sağlıksız' ve 'çok sağlıksız' seviyeler kaydedildi. New York, Chicago ve Detroit gibi büyük şehirlerde de hava kalitesi 'hassas gruplar için sağlıksız' kategorisinde.
Yetkililer, özellikle astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi solunum rahatsızlığı bulunanlar, kalp hastaları, yaşlılar ve çocukların risk altında olduğunu vurguluyor. Amerikan Akciğer Derneği, duman maruziyetine bağlı olarak acil servise başvurularda artış yaşanabileceği uyarısında bulundu. Ayrıca havadaki ince partikül maddeler (PM2.5) nedeniyle gözlerde yanma, öksürük ve nefes darlığı şikayetlerinin arttığı bildiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İklim değişikliğinin etkisiyle orman yangınlarının sıklığı ve şiddetinin arttığına dikkat çeken uzmanlar, bu durumun yalnızca ABD'ye özgü olmadığını, Akdeniz havzası, Avustralya ve Güney Amerika'da da benzer tabloların yaşandığını ifade ediyor. Yangın dumanının sınır aşan doğası, hava kalitesi sorununu uluslararası bir boyuta taşıyor. Kanada'daki yangınlar geçtiğimiz yaz ABD'nin doğu kıyısını turuncuya boyamış, İspanya ve Portekiz'deki yangınlar ise Batı Avrupa'yı etkilemişti. Bu durum, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele politikalarını hızlandırması yönündeki baskıları artırıyor.
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), hava kalitesi izleme istasyonlarından alınan verilerle gerçek zamanlı haritalar yayımlıyor. Vatandaşlara dijital uygulamalar üzerinden hava kalitesi takibi yapmaları ve riskli saatlerde dışarı çıkmamaları öneriliyor. Uzmanlar, iklim değişikliği senaryolarına göre orman yangını sezonlarının uzayacağını ve bu tür hava kalitesi krizlerinin daha sık yaşanabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle yaz aylarında Akdeniz ve Ege bölgelerinde orman yangınlarıyla mücadele eden bir ülke olarak, ABD'deki bu gelişmeyi yakından izliyor. İklim değişikliğinin etkisiyle Türkiye'de de yangın sezonları uzamakta ve şiddetlenmektedir. Bu durum, orman yangınlarıyla mücadelede erken uyarı sistemleri, hava kalitesi izleme ağları ve uluslararası iş birliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, ABD'deki hava kalitesi krizinin küresel tedarik zincirlerine etkisi sınırlı olsa da, iklim değişikliğinin yol açtığı bu tür afetlerin, enerji ve tarım piyasalarını etkileyerek Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomilerde dolaylı sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.
