Pazar günü, Lahey'deki bir Tahkim Mahkemesi'nin ABD'nin müttefiki Filipinler'e Çin ile olan deniz anlaşmazlığında neredeyse tam bir zafer kazandırmasının üzerinden on yıl geçti. Ancak bu karara rağmen, Güney Çin Denizi'ndeki gerilimler son yıllarda tırmanarak sürtüşmeler, çarpışmalar ve tehlikeli yakınlaşmalarla dolu bir hal aldı. Peki ABD, bölgedeki müttefikleri ve ortaklarından neden beklediği desteği alamıyor?
Lahey Kararı ve Güney Çin Denizi'nde Artan Gerilim
2016 yılında Filipinler'in başvurusu üzerine kurulan Tahkim Mahkemesi, Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki dokuz çizgi (nine-dash line) iddiasını uluslararası hukuka aykırı bularak reddetmişti. Mahkeme ayrıca Çin’in Scarborough Shoal ve Spratly Adaları’nda inşa ettiği yapay adaların Filipinler’in münhasır ekonomik bölgesini ihlal ettiğine hükmetmişti. Pekin ise kararı tanımadığını açıklayarak, 'egemenlik ve deniz hakları konusunda müzakereye açık olduğunu' ancak 'dışarıdan dayatılan çözümleri kabul etmeyeceğini' belirtti.
O tarihten bu yana, Filipin kıyılarında balıkçı teknelerine el konulması, askeri gemiler arasında yakın temaslar ve su topu kullanımı gibi olaylar sıklaştı. 2023'te Second Thomas Shoal'da bir Filipin donanma gemisi ile Çin sahil güvenlik botu arasında yaşanan çarpışma, iki ülke arasındaki gerilimi daha da artırdı. Filipinler, ABD ile olan ittifakına güvenerek Washington'dan daha fazla askeri destek talep ediyor.
ASEAN Ülkeleri Neden ABD’nin Yanında Yer Almıyor?
ABD, Güney Çin Denizi'nde seyrüsefer serbestisini savunsa da, bölge ülkeleri Çin’e karşı doğrudan bir cephe oluşturmaktan kaçınıyor. Endonezya, Malezya ve Vietnam gibi ülkeler, Çin ile olan ekonomik bağlarını ve enerji işbirliklerini korumak istiyor. Çin, ASEAN'ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve bölge ülkeleri için 200 milyar doları aşan bir ticaret hacmine sahip. Ayrıca Pekin, 'Küresel Güvenlik Girişimi' gibi diplomatik araçlarla birçok ASEAN ülkesini kendi yanına çekmeyi başardı.
Buna ek olarak, ABD'nin bölgedeki güvenilirliği sorgulanıyor. Washington, Filipinler'e verdiği sözlere rağmen, Tayvan ve Ukrayna krizlerinde olduğu gibi, askeri müdahalede bulunma konusunda net bir taahhüt vermekten kaçınıyor. Uzmanlara göre, ABD'nin 'angajman ama çatışmadan kaçınma' politikası, bölge ülkelerinin Çin’e karşı daha temkinli bir duruş sergilemesine neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi'ndeki gerilim, Türkiye'nin Hint-Pasifik bölgesine yönelik stratejik ilgisini yakından ilgilendiriyor. Ankara, Çin ile olan 'Kuşak ve Yol' işbirliğini sürdürürken, aynı zamanda Filipinler ve Endonezya gibi ülkelerle savunma sanayi anlaşmaları yapıyor. Bölgede tırmanan bir kriz, Türkiye'nin hem Çin ile olan ekonomik bağlarını hem de ABD ile olan ittifakını dengelemesini zorlaştırabilir. Ayrıca, Güney Çin Denizi'ndeki deniz ticareti yollarının güvenliği, Türkiye'nin küresel ticaret koridorları (örneğin Orta Koridor) üzerindeki etkisini dolaylı olarak etkileyebilir. Bu nedenle Ankara, bölgedeki gelişmeleri yakından takip ediyor.
