ProPublica’nın kapsamlı soruşturması, ABD’nin Georgia eyaletindeki Stewart Göçmenlik Gözaltı Merkezi’nde ruh sağlığı sorunları yaşayan 36 yaşındaki Meksikalı göçmen José de Jesús Deniz-Sánchez’in ihmal sonucu hayatını kaybettiğini ortaya koydu. Deniz-Sánchez, 2023 yılının Nisan ayında gözaltına alındıktan kısa süre sonra psikotik belirtiler göstermeye başladı, ancak merkez yetkilileri haftalarca uygun psikiyatrik bakım sağlayamadı. 13 Mayıs 2023’te hücresinde ölü bulunan Deniz-Sánchez’in ailesi, “O ölmek zorunda değildi. Sistem onu defalarca kez başarısızlığa uğrattı” ifadelerini kullandı.
Gözaltı Merkezinde Sistematik İhmal
Soruşturma belgelerine göre, Deniz-Sánchez’in durumu ilk kez Nisan ayı sonlarında, diğer tutuklulara karşı saldırgan davranışlar sergilemesiyle fark edildi. Merkez personeli, onu “akut psikotik” olarak kaydetti ancak bir psikiyatrist yerine sadece bir hemşire tarafından değerlendirildi. Kendisine antipsikotik ilaçlar reçete edilmesine rağmen, ilaçlarını düzenli alıp almadığı denetlenmedi ve durumu kötüleşmeye devam etti.
Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) kayıtları, merkezin Deniz-Sánchez’i psikiyatri kliniğine sevk etmek için iki hafta boyunca harekete geçmediğini gösteriyor. Bu arada, tutuklu beş kez intihar girişiminde bulundu, ancak her seferinde sadece gözlem altına alınarak hücresine geri gönderildi. Ölümünden bir gün önce, yemek yemeyi reddeden Deniz-Sánchez’e sıvı gıda takviyesi yapılmadı ve tıbbi müdahale çağrıları yantısız kaldı.
Stewart Göçmenlik Gözaltı Merkezi, özel güvenlik şirketi CoreCivic tarafından işletiliyor. Şirket daha önce de benzer insan hakları ihlalleriyle suçlanmıştı. 2022’de bir başka tutuklu, diyabet tedavisinin aksaması nedeniyle hayatını kaybetmişti. ProPublica’nın ulaştığı eski çalışanlar, merkezde psikiyatrist eksikliğinin kronik bir sorun olduğunu ve personelin ruh sağlığı krizlerine müdahale konusunda yetersiz eğitildiğini belirtti.
ABD Göçmenlik Sisteminde Ruh Sağlığı Krizi
Bu vaka, ABD göçmenlik gözaltı sisteminde ruh sağlığı hizmetlerinin ne kadar yetersiz olduğunu bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) verilerine göre, ICE tesislerinde 2023 yılında en az 25 tutuklu ruh sağlığı sorunları nedeniyle hayatını kaybetti. Bu sayı, 2022’ye göre yüzde 40 artış gösterdi. Uzmanlar, göçmenlik gözaltı sürecinin uzunluğu ve belirsizliğinin, zaten travma yaşamış bireylerde psikolojik çöküşü hızlandırdığını vurguluyor.
Başkan Joe Biden yönetimi, gözaltı koşullarını iyileştirme sözü vermesine rağmen, soruşturma bu vaatlerin çoğunun yerine getirilmediğini gösteriyor. ICE’nin kendi iç denetim raporları, tesislerin yalnızca yüzde 30’unun asgari ruh sağlığı standartlarını karşıladığını ortaya koydu. Demokrat vekil Pramila Jayapal, konuyu Meclis’e taşıyarak bağımsız bir soruşturma çağrısında bulundu. Öte yandan, Cumhuriyetçi milletvekilleri göçmenlik yasalarının sıkılaştırılması gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu vaka, ABD göçmenlik sistemindeki yapısal sorunları gözler önüne sererken, Türkiye'nin de benzer şekilde göçmen ve sığınmacıların barınma koşullarına ilişkin uluslararası eleştirilerle karşı karşıya olduğu bir dönemde gündeme geliyor. Türkiye, 2023 depremleri sonrası artan göçmen nüfusuyla birlikte gözaltı ve barınma merkezlerinde ruh sağlığı hizmetlerini iyileştirme baskısı altında. ABD’deki bu ölüm, insan hakları örgütlerinin Türkiye’deki benzer vakaları gündeme getirmesine zemin hazırlayabilir. Ayrıca, göçmenlik politikalarının insanileştirilmesi yönündeki küresel çağrılara katkıda bulunması muhtemel.
