ABD'de yeni sunulan Sinema, Televizyon ve Eğlence Canlandırma Yasası (Motion Picture, Television, and Entertainment Revitalization Act), film ve televizyon yapımlarının yurtdışına kaymasını engellemek amacıyla federal düzeyde vergi teşviki sağlamayı hedefliyor. Yasa teklifi, eyaletlerin bireysel olarak uyguladığı teşviklerin ötesine geçerek ülke genelinde rekabetçi bir ortam yaratmayı amaçlıyor. Son yıllarda Kanada, Birleşik Krallık ve Avustralya gibi ülkelerin cazip teşvikleri nedeniyle birçok yapım stüdyosu ABD dışında çekim yapmayı tercih ediyor. Yeni yasa, bu eğilimi tersine çevirmeyi ve Amerikan eğlence sektörünün küresel liderliğini korumasını sağlamayı hedefliyor.
Yasa teklifinin arka planı
Sinema, Televizyon ve Eğlence Canlandırma Yasası, Kongre'ye sunulan ve iki partiden de destek gören bir girişim olarak öne çıkıyor. Yasa, federal hükümetin film ve TV yapımlarına yönelik vergi indirimi sağlamasını öngörüyor. Halihazırda birçok eyalet kendi vergi teşvik programlarını uyguluyor; ancak bu programlar eyaletler arasında farklılık gösteriyor ve federal düzeyde bir teşvik, yapımcılara daha geniş ve öngörülebilir bir destek sunabilir. Teklifin savunucuları, bu tür bir teşvikin yurtiçi üretimi artırarak istihdam yaratacağını ve ekonomik büyümeye katkı sağlayacağını belirtiyor. Ayrıca, yapım sonrası süreçlerin de ABD'de kalmasını teşvik ederek tedarik zincirinin güçlenmesine yardımcı olacak.
Yasa teklifinin detayları henüz netleşmemekle birlikte, federal vergi indiriminin yapım bütçelerinin belirli bir yüzdesini kapsayacağı ve düşük bütçeli yapımlardan büyük stüdyo filmlerine kadar geniş bir yelpazeyi hedefleyeceği ifade ediliyor. Ayrıca, teşvikin sadece belirli kriterleri karşılayan yapımlara verilmesi planlanıyor; örneğin, ABD'de çekilen sahnelerin oranı, Amerikan işgücünün istihdamı gibi şartlar aranabilecek. Bu sayede, teşvikin gerçekten yurtiçi üretimi artırması ve vergi mükelleflerinin parasının karşılığını alması hedefleniyor.
Eleştirmenler ise federal teşvikin maliyetinin yüksek olabileceğini ve eyalet teşvikleriyle çakışabileceğini savunuyor. Bazı uzmanlar, federal bir teşvikin eyaletlerin kendi programlarını sulandırabileceğini ve toplam teşvik miktarının kontrolsüz şekilde artabileceğini belirtiyor. Ancak destekçiler, koordineli bir federal çerçevenin kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayacağını ve yurtdışına kaçan yapımları geri kazanmak için gerekli olduğunu vurguluyor.
Küresel ve bölgesel boyut
Film ve televizyon prodüksiyonu, son yıllarda küresel bir rekabet alanı haline geldi. Pandemi sonrası dönemde artan içerik talebi, stüdyoları daha uygun maliyetli lokasyonlara yönlendirdi. Kanada'nın Ontario ve British Columbia eyaletleri, Birleşik Krallık ve Avustralya, agresif vergi teşvikleri ve altyapı yatırımlarıyla Hollywood yapımlarını çekmeyi başardı. Bu ülkeler, sadece çekimler için değil, aynı zamanda görsel efektler ve post-prodüksiyon gibi alanlarda da cazip hale geldi. ABD'de federal bir teşvikin uygulanması, küresel rekabet dengesini değiştirebilir ve diğer ülkelerin teşvik politikalarını gözden geçirmesine yol açabilir.
ABD eğlence endüstrisi, kültürel ihracatın yanı sıra önemli bir ekonomik güç. Yurtiçi üretimin azalması, sadece istihdamı değil, aynı zamanda ABD'nin yumuşak gücünü de etkileyebilir. Yapımların yurtdışına kayması, Amerikan hikayelerinin anlatımında farklı perspektiflerin öne çıkmasına ve ABD'nin kültürel etkisinin azalmasına neden olabilir. Federal teşvik, bu trendi tersine çevirerek Amerikan kültürünün küresel sahnedeki varlığını güçlendirebilir. Ayrıca, yapım ekiplerinin ve yeteneklerin ABD'de kalması, endüstrinin teknolojik ve yaratıcı liderliğini sürdürmesine katkı sağlar.
Yasa teklifinin Kongre'den geçmesi durumunda, federal teşvikin uygulanması için bir dizi düzenleme ve denetim mekanizması oluşturulması gerekecek. Bu süreçte, eyalet teşvikleriyle koordinasyon, vergi mükelleflerinin korunması ve teşvikin etkinliğinin ölçülmesi gibi konular ele alınacak. Ayrıca, küçük ve bağımsız yapımcıların da bu teşviklerden yararlanabilmesi için kapsayıcı kriterler belirlenmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin film ve TV prodüksiyonlarına yönelik federal vergi teşviki, küresel yapım pazarındaki rekabeti artıracak. Türkiye, son yıllarda dizi ve film prodüksiyonunda önemli bir merkez haline geldi; özellikle İstanbul, tarihi ve kültürel dokusuyla yabancı yapımların ilgisini çekiyor. ABD'de uygulanacak teşvik, bazı yapımların ABD'ye dönmesine neden olabilir ve bu da Türkiye'deki yabancı yapım çekimlerini azaltabilir. Ancak aynı zamanda, Türkiye'nin kendi teşvik sistemini gözden geçirmesi ve daha rekabetçi hale getirmesi için bir fırsat yaratabilir. Türk dizi ve film endüstrisi, kaliteli yapımları ve uygun maliyetli prodüksiyon imkanlarıyla küresel pazarda payını koruyabilir. Ayrıca, ABD'deki teşvik, Türk yapımcıların ABD pazarına erişimini kolaylaştırabilir ve ortak yapımlar için yeni kapılar açabilir.
