ABD'de 20'den fazla eyaletin başsavcısı, Başkan Donald Trump yönetiminin zorla çalıştırma iddialarına dayanarak uygulamaya koyduğu tarifeleri 'sahte' ve 'hukuka aykırı' bularak federal mahkemeye başvurdu. Eyaletler, bu tarifelerin ticaret politikalarını keyfi bir şekilde belirlediğini ve Kongre'nin onayı olmadan uygulandığını savunuyor. Dava, New York, Kaliforniya, Illinois ve Massachusetts gibi büyük eyaletlerin yanı sıra birçok Demokrat ve Cumhuriyetçi başsavcının ortak imzasıyla açıldı. Bu hukuki süreç, Washington'un uluslararası ticarette zorla çalıştırma karşıtı önlemleri nasıl kullandığına dair tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, geçtiğimiz aylarda çeşitli ülkelerden ithal edilen bazı ürünlere, zorla çalıştırma ile bağlantılı oldukları gerekçesiyle ek gümrük vergileri getirmişti. Bu tarifeler, 1930 tarihli Tarife Yasası'nın 307. maddesine dayandırılarak uygulamaya konuldu. Söz konusu madde, zorla çalıştırma ile üretilen malların ABD'ye ithalatını yasaklıyor. Ancak eyaletler, Trump yönetiminin bu yetkiyi aşırı genişlettiğini ve gerçek bir soruşturma yapmadan, siyasi amaçlarla tarife kararları aldığını öne sürüyor.
Dava dilekçesinde, yönetimin 'zorla çalıştırma' iddialarını kanıtlamak için yeterli delil sunmadığı, aksine bu iddiaların ticaret savaşlarını kızıştırmak için bir bahane olarak kullanıldığı belirtiliyor. Eyaletler, bu uygulamanın hem federal hükümetin yetki sınırlarını ihlal ettiğini hem de ABD ekonomisine ve tüketicilere zarar verdiğini ifade ediyor. Tarifeler nedeniyle artan maliyetlerin, özellikle inşaat, otomotiv ve elektronik sektörlerinde fiyat artışlarına yol açtığı kaydediliyor.
New York Başsavcısı Letitia James yaptığı açıklamada, 'Bu tarifeler, uluslararası ticarette adaleti sağlamak bir yana, American halkını cezalandırıyor. Yönetim, Kongre'nin onayı olmadan keyfi kararlarla piyasaları altüst ediyor' dedi. Benzer şekilde Kaliforniya Başsavcısı Rob Bonta da, 'Zorla çalıştırma ile mücadele etmek meşru bir hedef olabilir, ancak bu şekilde, hukuki dayanaktan yoksun ve siyasi amaçlı tarifelerle yapılamaz' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu dava, ABD içindeki hukuki mücadelenin ötesinde, küresel ticaret sistemine yönelik ciddi bir meydan okuma olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, ABD'nin zorla çalıştırma gerekçesiyle uyguladığı tarifelerin, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarıyla çelişebileceğine dikkat çekiyor. DTÖ, ticari kısıtlamaların bilimsel kanıtlara dayanmasını ve ayrımcı olmamasını şart koşuyor. ABD'nin bu tarifeleri, özellikle Çin ve Güneydoğu Asya ülkelerinden yapılan ithalatı hedef alması nedeniyle, ticaret savaşlarının yeni bir boyut kazanmasına yol açabilir.
Öte yandan, bu dava, federal hükümet ile eyaletler arasındaki yetki çatışmasının da bir yansıması. Eyaletler, dış ticaret politikasının merkezi hükümetin tekelinde olduğunu kabul etmekle birlikte, bu yetkinin sınırsız kullanılamayacağını ve yerel ekonomilere zarar veremeyeceğini savunuyor. Dava süreci, ABD Yüksek Mahkemesi'ne kadar taşınabilir; bu da tarife kararlarının yargısal denetimine ilişkin emsal oluşturabilir.
Küresel piyasalarda ise bu gelişme, tarifelerin kısa vadede kaldırılması ihtimaline karşı bir miktar iyimserlik yarattı. Ancak analistler, sürecin aylar sürebileceğini ve yatırımcıların belirsizliğe karşı temkinli olması gerektiğini belirtiyor. Özellikle Çin ile ABD arasındaki ticaret gerilimlerinin zirve yaptığı bu dönemde, bu dava taraflara 'meşru' bir müzakere zemini sunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından öncelikle küresel ticaret ortamındaki belirsizliklerin arttığına işaret ediyor. ABD'nin zorla çalıştırma gerekçesiyle başlattığı tarife uygulamaları, benzer gerekçelerle Türkiye'den yapılan bazı ihracatları da etkileyebilir. Türk tekstil ve hazır giyim sektörü, ABD'ye yapılan ihracatta bu tür iddialarla karşı karşıya kalma riski taşıyor. Ayrıca, ABD'deki bu hukuki süreç, Türkiye'nin ticaret anlaşmazlıklarında yargı yoluna başvurma seçeneğini güçlendirebilir. Türkiye, DTÖ kuralları çerçevesinde benzer durumlarda hukuki mücadele örneklerini takip etmeli ve kendi ihracatçılarını koruyacak önlemleri almalıdır. Bu dava, aynı zamanda küresel ticarette 'zorla çalıştırma' gerekçesinin siyasi bir silah olarak kullanılabileceğini gösteriyor; bu da Türkiye'nin uluslararası ticaret stratejilerini gözden geçirmesini zorunlu kılıyor.
