ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), Walmart, Kroger ve Costco gibi ülkenin en büyük sekiz perakende zincirinde sığır eti fiyatlarının rekor seviyelere ulaşmasının ardından fiyat koordinasyonu ve rekabet ihlali iddialarını araştırmaya başladı. Soruşturma, tüketicilerin temel gıda ürünlerinde giderek artan fiyat artışlarıyla karşı karşıya kaldığı bir dönemde, perakende devlerinin piyasa gücünü kötüye kullanıp kullanmadığını mercek altına almayı hedefliyor. Bu gelişme, enflasyonun son yılların en yüksek seviyelerinde seyrettiği ABD'de gıda fiyatları konusundaki endişeleri daha da artırdı.
Sığır Eti Arzı 75 Yılın Zirvesinde Düşüşte
Fiyat artışlarının temelinde, ABD'de sığır sürüsünün 75 yılın en düşük seviyesine gerilemiş olması yatıyor. Uzun süren kuraklık ve yüksek yem maliyetleri, yetiştiricileri hayvanlarını kesime göndermeye zorladı; bu durum kısa vadede arzı artırsa da sürü yenilemesini sekteye uğrattı. Tarım Bakanlığı verilerine göre, ülkedeki sığır sayısı 2024 itibarıyla 1950'lerden bu yana en düşük seviyede ve bu durum önümüzdeki yıllarda da et fiyatlarının yüksek kalacağına işaret ediyor.
Uzmanlar, arz daralması ile perakende fiyatları arasındaki makasın açıldığını ve zincirlerin bu dönemde kâr marjlarını genişlettiğini belirtiyor. DOJ soruşturması, özellikle perakendecilerin fiyat belirleme süreçlerinde ortak davranıp davranmadıklarını inceliyor. Şirketler ise fiyat artışlarının maliyetlerdeki yükselişten kaynaklandığını savunuyor.
Perakende ve Hükümet Arasında Gerilim
Bu soruşturma, Biden yönetiminin enflasyonla mücadelesinde gıda sektörüne yönelik baskıları artırdığı bir dönemde geldi. Başkan Joe Biden, geçtiğimiz aylarda büyük market zincirlerinin fiyatları düşürmesi için çağrıda bulunmuş, bazı şirketler ise indirimlere gitmeye başlamıştı. Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ve Adalet Bakanlığı'nın eş zamanlı yürüttüğü bu tür soruşturmalar, piyasadaki yoğunlaşmanın tüketiciye nasıl yansıdığını gözler önüne seriyor. Perakende sektörü temsilcileri, soruşturmayı 'siyasi fırsatçılık' olarak nitelendirirken, tüketici grupları kararı memnuniyetle karşıladı.
Soruşturmanın sonucunda, şirketlerin fiyat koordinasyonu yaptığının tespit edilmesi halinde milyarlarca dolarlık cezalar ve piyasa yapısına yönelik düzenlemeler gündeme gelebilir. Bu durum, hem ABD'de hem de küresel pazarlarda et fiyatlarının yönünü etkileme potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de kırmızı et fiyatları son yıllarda yüksek enflasyonun önemli bir bileşeni oldu. ABD'deki bu gelişme, küresel gıda fiyatları üzerinden Türkiye'yi dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle ABD'de et fiyatlarının artması, dünya genelinde hayvancılık ürünlerinin ticaret hadlerini değiştirebilir. Türkiye, tarımsal üretimdeki yapısal sorunlar nedeniyle kırmızı et fiyatlarını kontrol etmekte zorlanırken, küresel fiyat hareketleri ithalat kararlarını ve yerel üreticilerin rekabet gücünü etkileyecektir. Ayrıca, bu soruşturma, perakende sektöründeki rekabet politikalarının önemini hatırlatıyor; Türkiye'de de benzer bir fiyat soruşturması ihtiyacı tartışılmaya devam ediyor.
