ABD'de engelli öğrencilere yönelik federal destek sistemi, finanse edilmeyen zorunluluklar nedeniyle eyaletleri ve okul bölgelerini ağır bir yük altında bırakıyor. Ülke genelinde milyonlarca özel eğitim öğrencisi, yetersiz kaynaklar ve artan maliyetler yüzünden ihtiyaç duydukları hizmetlere erişemiyor. federal hükümetin 1975'te çıkardığı Engelli Bireylerin Eğitimi Yasası (IDEA) kapsamında, engelli öğrencilere ücretsiz ve uygun eğitim sağlanması zorunlu. Ancak federal hükümet, bu hizmetlerin maliyetinin yalnızca yaklaşık %13'ünü karşılıyor; geri kalanı eyaletlere ve yerel okul bölgelerine kalıyor. Bu durum, özellikle yoksul bölgelerde eğitim kalitesini düşürüyor ve öğretmen açığını derinleştiriyor.
Finanse Edilmeyen Zorunlulukların Yükü
IDEA, federal hükümetin özel eğitim maliyetlerinin %40'ını karşılamasını öngörüyordu. Ancak yıllar içinde bu oran %13'e kadar geriledi. Eyaletler ve okul bölgeleri, artan özel eğitim harcamalarını karşılamak için diğer alanlardan kısıntı yapmak zorunda kalıyor. Örneğin, Kaliforniya'da 2022-2023 eğitim yılında özel eğitim harcamaları 12 milyar doları aşarken, federal katkı sadece 1,5 milyar dolar düzeyinde kaldı. Benzer şekilde Teksas'ta, özel eğitim bütçesi son on yılda %50 artmasına rağmen federal destek aynı oranda artmadı. Bu durum, okul bölgelerini ya sınıf mevcutlarını artırmaya ya da diğer programlardan (sanat, spor, teknoloji) feragat etmeye zorluyor. Uzmanlar, sistemin sürdürülemez olduğunu ve acil reform gerektiğini belirtiyor.
Engelli öğrenci sayısı da her geçen yıl artıyor. ABD Eğitim Bakanlığı verilerine göre, 2021-2022 eğitim yılında 7,3 milyon öğrenci (tüm öğrencilerin %15'i) IDEA kapsamında hizmet alıyor. Bu sayı 2010'da 6,5 milyondu. Artış, otizm spektrum bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) teşhislerindeki yükselişten kaynaklanıyor. Artan ihtiyaçlara karşın federal fonlar yetersiz kalınca, okul bölgeleri nitelikli özel eğitim öğretmeni bulmakta zorlanıyor. Ulusal Eğitim İstatistikleri Merkezi'ne göre, özel eğitim öğretmeni açığı ülke genelinde 50.000'i aşmış durumda. Açığı kapatmak için bölgeler, acil durum sertifikalarıyla öğretmen istihdam ediyor; bu da eğitim kalitesini olumsuz etkiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'deki bu kriz, yalnızca ülke içi bir sorun değil; küresel eğitim politikalarına da ışık tutuyor. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'ne taraf olan ülkeler, kapsayıcı eğitim taahhüdü veriyor. Ancak ABD örneği, merkezi hükümetlerin yeterli finansman sağlamadığında yerel yönetimlerin nasıl çaresiz kaldığını gösteriyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) raporlarına göre, gelişmiş ülkeler arasında özel eğitim harcamalarının GSYİH'ye oranı ortalama %1,5 iken ABD'de bu oran %0,8'de kalmış. Bu durum, ABD'nin eğitimde fırsat eşitliği konusunda diğer gelişmiş ülkelerin gerisinde kaldığını ortaya koyuyor. Ayrıca, sistemin çöküşü, özel eğitim öğrencilerinin gelecekteki istihdam olanaklarını da tehdit ediyor; zira yetersiz eğitim, işgücü piyasasına katılımı azaltıyor ve yoksulluk döngüsünü besliyor.
Federal düzeyde çözüm arayışları sürüyor. Başkan Joe Biden yönetimi, 2024 bütçesinde IDEA için 20 milyar dolar ek fon talep etti; ancak Kongre'deki Cumhuriyetçi muhalefet, harcamaları artırmaya direniyor. Eyaletler ise kendi çözümlerini üretmeye çalışıyor: Bazı eyaletler, özel eğitim için ek vergi artışına gidiyor; bazıları ise federal hükümete karşı dava açmayı düşünüyor. Uzmanlar, sorunun kökeninde yatan finanse edilmeyen zorunlulukların ancak federal hükümetin taahhüdünü yerine getirmesiyle çözüleceğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'nin eğitim politikaları ve engelli hakları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye'de engelli öğrencilere yönelik kapsayıcı eğitim uygulamaları son yıllarda artsa da, kaynak yetersizliği ve öğretmen açığı benzer sorunlar olarak öne çıkıyor. Milli Eğitim Bakanlığı verilerine göre, 2022-2023 eğitim yılında 400 binin üzerinde engelli öğrenci kayıtlı; ancak özel eğitim öğretmeni sayısı yetersiz. ABD örneği, merkezi bütçeden yeterli pay ayrılmadığında yerel yönetimlerin ve ailelerin yükünün arttığını gösteriyor. Türkiye, engelli öğrencilere yönelik finansmanı artırarak ve öğretmen yetiştirmeye öncelik vererek benzer bir krizi önleyebilir. Ayrıca, küresel düzeyde kapsayıcı eğitim standartlarının güçlendirilmesi, Türkiye'nin uluslararası alandaki itibarını da olumlu etkileyecektir.
