ABD'nin Idaho eyaletinde, ülkenin en katı kürtaj yasaklarından birini yürürlükten kaldırmayı hedefleyen bir referandum önergesi, Kasım ayındaki başkanlık seçimleriyle aynı gün oylanacak. 'Üreme Özgürlüğü Yasası' adı verilen girişim, hamileliğin tüm aşamalarında kürtajı yasaklayan mevcut yasanın yerine geçmeyi amaçlıyor. Idaho, 2022 yılında ABD Yüksek Mahkemesi'nin Roe v. Wade kararını bozmasının ardından yürürlüğe giren ve gebeliğin herhangi bir aşamasında kürtajı suç sayan altı eyaletten biri. Yeni düzenleme, fetüsün rahim dışında yaşayabileceği yaklaşık 24. haftaya kadar kürtaja izin verirken, tecavüz ve ensest vakalarında bu sürenin sonuna kadar, annenin sağlığı risk altındaysa gebeliğin herhangi bir döneminde kürtaj hakkı tanıyor.
Gelişmenin arka planı
Idaho'daki mevcut yasa, hamileliğin döllenmeyle başladığı anlayışına dayanıyor ve istisnasız olarak tüm kürtajları yasaklıyor. Kanun, kürtaj yapan doktorlara 2 ila 5 yıl arasında hapis cezası öngörüyor. Sadece tecavüz veya ensest mağdurları değil, aynı zamanda annenin hayatını kurtarmak için yapılan kürtajlar da yasak kapsamında. Bu katı uygulama, sağlık hizmetlerine erişimi ciddi şekilde kısıtlarken, komşu eyaletlere seyahat eden kadın sayısında artışa neden oldu.
Idaho'da referandum için imza toplama süreci, sivil toplum örgütleri ve üreme hakları savunucularının yoğun çabalarıyla tamamlandı. Girişim, eyalet anayasasında değişiklik yaparak kürtaj hakkını güvence altına almayı hedefliyor. Ancak muhafazakâr gruplar, bu düzenlemenin eyaletteki aile değerlerine aykırı olduğunu savunarak karşı kampanya başlattı.
Bölgesel ve küresel boyut
Idaho'daki referandum, ABD genelinde kürtaj hakları konusundaki mücadelenin bir parçası olarak görülüyor. 2022'de Roe v. Wade kararının iptal edilmesinin ardından, birçok Cumhuriyetçi eyalet katı yasaklar getirirken, Demokrat eyaletler kürtaj haklarını genişleten yasalar çıkardı. Kasım seçimlerinde başkanlık yarışının yanı sıra, Idaho dahil birçok eyalette kürtajla ilgili referandumlar yapılacak. Bu durum, seçmen katılımını ve özellikle kadın seçmenlerin tercihlerini etkileyebilir. Küresel ölçekte ise, ABD'deki bu gelişmeler, üreme hakları konusundaki tartışmaları alevlendiriyor ve diğer ülkelerdeki benzer mücadelelere ilham kaynağı oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Idaho'daki referandum, ABD iç siyasetindeki kutuplaşmanın bir yansıması olsa da, küresel ölçekte üreme hakları ve kadın sağlığı konularında tartışmaları yeniden gündeme taşıyor. Türkiye, 1983 tarihli Nüfus Planlaması Kanunu ile belirli koşullar altında kürtaja izin veren bir ülke olarak, bu tür uluslararası gelişmelerden doğrudan etkilenmemekle birlikte, küresel insan hakları söylemlerinin bir parçası olarak konuyu takip etmektedir. ABD'deki yargısal ve yasama süreçleri, Türkiye'deki kadın örgütleri ve sivil toplum kuruluşları tarafından yakından izleniyor; çünkü bu gelişmeler, uluslararası kamuoyunda kadın haklarına yönelik eğilimleri şekillendirme potansiyeline sahip.
