ABD'de 62 yaşında Sosyal Güvenlik maaşı bağlatan bir kişi, 76 yaşında Walmart'ta çalışmayı sürdürüyor. Peki neden hâlâ maaşından bordro vergisi kesiliyor? Emeklilik sistemindeki bu çelişki, yaşlı yoksulluğunun ve sistemin dönüşümünün bir göstergesi. Yaşlı nüfusun çalışma hayatındaki yeri giderek artarken, bu durumun küresel emeklilik sistemleri için taşıdığı anlamı inceliyoruz.
62'de emekli oldu, ama çalışmak zorunda
"Sosyal Güvenlik maaşımı 62 yaşında bağlattım. Şimdi 76 yaşındayım ve Walmart'ta çalışıyorum. Neden hâlâ bordro vergisi ödüyorum?" sorusu, Amerikan emeklilik sistemindeki derin çelişkiyi gözler önüne seriyor. Bu kişi, adının açıklanmasını istemeyen bir Walmart çalışanı. Kendisi gibi 65 yaş üstü birçok çalışanla birlikte, emeklilik maaşı almasına rağmen çalışmaya devam ediyor. Aslında, ABD'de Sosyal Güvenlik kesintileri, maaşın bağlandığı yaştan bağımsız olarak, çalışmaya devam edildiği sürece yapılıyor. Sistem, 1935'te kurulduğunda insanların 65 yaşında emekli olacağı varsayımına dayanıyordu. Ancak yaşam sürelerinin uzaması, sosyal güvenlik fonlarının yetersiz kalması ve emekli maaşlarının geçim için yetersiz olması, yaşlıları çalışmaya itiyor.
Walmart'ta çalışan bu kişinin örneği, sistemin bireyler üzerinde yarattığı mali yükü gösteriyor: "Gelirimizin bir kısmı hâlâ Sosyal Güvenlik ve Medicare kesintilerine gidiyor. Bunun bir anlamı yok gibi görünüyor." Aslında bu kesintiler, sistemin sürdürülebilirliği için zorunlu. Ancak maaş alırken aynı anda kesinti yapılması, düşük gelirli yaşlılar için adaletsiz bir durum yaratıyor. ABD'de tam emeklilik yaşı 67'ye çıkarıldı, ancak birçok kişi 62-67 arası erken emekliliği tercih ediyor. Erken emeklilik maaşı daha düşük olduğu için, çalışmaya devam ederek gelirlerini tamamlamak zorunda kalıyorlar. Bu durum, "çalışan emekliler" olgusunu doğuruyor. 2020'de 65 yaş üstü Amerikalıların %19'u çalışıyordu; bu oranın 2030'da %25'e çıkması bekleniyor.
Küresel boyut: Emeklilik sistemleri dönüşüyor
ABD'deki bu trend, diğer gelişmiş ülkelerde de benzer şekilde görülüyor. Japonya'da 65 yaş üstü nüfusun %25'i çalışıyor; Avrupa Birliği'nde ise bu oran %12. Almanya, emeklilik yaşını 67'ye çıkarırken, Fransa'daki emeklilik reformu protestoları, sistemin dönüşümünün ne kadar sancılı olduğunu gösterdi. Emeklilik sistemleri, yaşlanan nüfus ve düşen doğum oranları nedeniyle sürdürülebilirliğini yitiriyor. Fonların yetersizliği, bireyleri daha uzun süre çalışmaya zorlarken, bu durum genç işsizliğini de artırıyor. Öte yandan, yaşlı çalışanların deneyimleri ve birikimleri, işverenler için değerli olabiliyor. Ancak düşük ücretli ve fiziksel olarak zorlayıcı işlerde çalışan yaşlılar, sağlık sorunları ve iş kazaları riskiyle karşı karşıya kalıyor. ABD'de Walmart gibi perakende devleri, saatlik ücretlerin düşüklüğü ve esnek olmayan vardiya sistemleriyle eleştiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer bir emeklilik krizi yaşanıyor. 2023'te yapılan EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) düzenlemesiyle milyonlarca kişi emekli oldu, ancak birçoğu düşük maaşlar nedeniyle çalışmaya devam ediyor. Türkiye'de emeklilerin yaklaşık üçte biri, geçimini sağlamak için çalışmak zorunda. Ayrıca, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) açığı, sistemin sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. ABD'deki bu haber, Türkiye için bir uyarı niteliği taşıyor: Emeklilik sisteminin mali dengesizliği, bireylerin yaşam kalitesini düşürüyor. Türkiye'nin, çalışan emeklilere yönelik prim teşvikleri veya kademeli emeklilik modelleri gibi politikalar geliştirmesi gerekebilir. Aksi halde, yaşlı yoksulluğu ve sosyal huzursuzluk artabilir. Bu haber, Türkiye'deki emeklilik reformunun önemini bir kez daha hatırlatıyor: Sürdürülebilir bir sistem, hem genç hem yaşlı nüfus için adil olmalı.
