ABD Yüksek Mahkemesi, doğumla vatandaşlık hakkını (birthright citizenship) koruyan bir karara imza atarken, göçmen hakları savunucuları kısa süreli bir rahatlama yaşadı. Ancak Başkan Donald Trump yönetiminin konuyla ilgili yeni yürütme emirleri ve kongredeki yasama girişimleri, mahkeme kararının etkisini sınırlandırmaya hazırlanıyor. Karar, ABD Anayasası'nın 14. Ek Maddesi kapsamında, ABD topraklarında doğan her çocuğun otomatik olarak vatandaşlık kazanmasını güvence altına alan yaklaşık 150 yıllık bir geleneği teyit etti.
Kararın arka planı ve hukuki dayanak
Yüksek Mahkeme, 14. Ek Madde'nin "ABD'de doğan ve yargı yetkisine tabi olan her kişi" ifadesini yorumlarken, bu kapsamın yasadışı göçmen çocuklarını da içerdiğini belirtti. Mahkeme, 1898 tarihli Wong Kim Ark davasındaki emsal karara atıfta bulunarak, doğumla vatandaşlığın anayasal bir hak olduğunu vurguladı. Karar, özellikle Trump yönetiminin 2020'den bu yana doğumla vatandaşlığı kısıtlama çabalarına karşı önemli bir yargı zaferi olarak görülüyor. Ancak mahkeme, kongrenin göçmenlik yasalarını değiştirme yetkisini sınırlandırmadığını da ekledi.
Savunucu gruplar, kararın ardından yaptıkları açıklamalarda, mahkemenin göçmen haklarını koruma konusundaki kararlılığını takdir etse de, yürütme organının sürekli olarak yeni engeller çıkardığını belirtti. Özellikle sınır güvenliği önlemleri ve vize başvurularındaki kısıtlamalar, doğumla vatandaşlık hakkını fiilen zayıflatıyor. Örneğin, hamile kadınların ABD'ye girişinde uygulanan "doğum turizmi" kısıtlamaları, yasadışı yollardan girenlerin çocuklarının vatandaşlık başvurularında bürokratik engeller yaratıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Doğumla vatandaşlık uygulaması, dünyada sadece Kanada, Meksika, Brezilya ve birkaç ülkede daha bulunuyor. ABD'nin bu konudaki iç tartışmaları, özellikle Orta Amerika'dan gelen göç dalgaları ve sınır güvenliği krizleriyle birleşince, uluslararası kamuoyunda geniş yankı buluyor. Avrupa Birliği ülkelerinin çoğu, doğumla vatandaşlık yerine soy esaslı vatandaşlık sistemini benimserken, ABD'deki bu karar, göçmen entegrasyonu ve kimlik politikaları açısından önemli bir referans noktası oluşturuyor.
Uzmanlar, mahkeme kararının sembolik önemine rağmen, Trump yönetiminin kongre üzerindeki etkisiyle yeni yasama hamleleri yapabileceğini öngörüyor. Özellikle 2024 seçimleri öncesinde, göçmenlik konusunun seçim malzemesi haline gelmesi bekleniyor. Ayrıca, kararın uygulanmasına yönelik eyalet düzeyindeki direnişler de sürüyor; bazı Cumhuriyetçi eyaletler, doğumla vatandaşlığı tanımayan yasalar çıkarmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk vatandaşlarının ABD'de doğan çocuklarının vatandaşlık haklarını doğrudan etkiliyor. ABD'de yaşayan Türk toplumu için doğumla vatandaşlık, aile birleşimi ve eğitim gibi konularda önemli bir avantaj sağlıyor. Kararın korunması, Türk-Amerikan ilişkilerinde göçmenlik boyutunu olumlu etkileyebilir. Ancak Trump yönetiminin kısıtlamaları, Türkiye'den ABD'ye göç etmeyi planlayan aileler için belirsizlik yaratıyor. Küresel ölçekte, ABD'nin bu kararı, diğer ülkelerin vatandaşlık politikalarına da emsal teşkil edebilir; özellikle Türkiye'nin yakın ilişki içinde olduğu Avrupa ülkelerinde benzer tartışmaları yeniden alevlendirebilir.
