ABD'de perakende dizel fiyatları, küresel petrol arzını sıkıştıran savaşların etkisiyle son dört yılın en yüksek seviyesine çıktı. Ülke genelinde ortalama dizel fiyatı, 2022 ortasından bu yana görülen en yüksek noktaya ulaşarak İran savaşının ilk günlerindeki zirveyi de aştı ve rekor seviyeye yaklaştı. Enerji analistleri, fiyat artışının arkasında jeopolitik gerilimlerin yol açtığı arz kesintileri ve küresel rafineri kapasitesindeki yetersizliğin bulunduğunu belirtiyor.
Arz Sıkışıklığının Nedenleri
Dizel fiyatlarındaki tırmanış, ham petrol fiyatlarındaki artıştan daha keskin oldu. Bunun başlıca nedeni, küresel dizel arzının ham petrole kıyasla çok daha sınırlı kalması. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Batı'nın uyguladığı yaptırımlar, Rus rafinerilerinden Avrupa'ya giden dizel akışını büyük ölçüde kesintiye uğrattı. Avrupa ülkeleri, bu açığı ABD, Hindistan ve Orta Doğu'dan yaptıkları ithalatlarla kapatmaya çalışsa da, küresel rafineri kapasitesi artan talebi karşılamakta zorlanıyor.
Öte yandan, İran ile yaşanan çatışmalar ve Kızıldeniz'deki Husi saldırıları, petrol ve petrol ürünleri taşımacılığını olumsuz etkiledi. Nakliye şirketleri, Süveyş Kanalı yerine Ümit Burnu'nu dolaşmak zorunda kaldı; bu da teslimat sürelerini uzatıp maliyetleri artırdı. ABD'de ise yaz aylarında artan tarım ve inşaat faaliyetleri dizel talebini yükseltirken, ülkenin stratejik petrol rezervlerindeki düşüş dikkat çekiyor.
Küresel ve Bölgesel Etkiler
Dizel, küresel ekonominin can damarı olarak kabul ediliyor; kamyon taşımacılığı, tarım, madencilik ve inşaat sektörlerinin yanı sıra askeri operasyonlarda da kritik önem taşıyor. Fiyatlardaki artış, başta ABD olmak üzere birçok ülkede enflasyonu yukarı çekerek merkez bankalarının faiz indirim planlarını zorlaştırıyor. Avrupa'da sanayi üretimi yavaşlarken, gelişmekte olan ülkelerde akaryakıt sübvansiyonlarının maliyeti artıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel dizel talebinin 2024'te günlük 1,5 milyon varil arttığını, ancak arzın aynı hızda büyümediğini raporladı. Uzmanlar, yeni rafineri yatırımlarının devreye girmesiyle 2025'te dengelenme beklense de, jeopolitik risklerin fiyat oynaklığını sürdüreceği görüşünde. ABD Başkanı'nın stratejik rezervlerden satış yapılması yönündeki çağrıları ise henüz somut bir adıma dönüşmedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de dizel fiyatlarının rekor seviyeye yaklaşması, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını doğrudan etkiliyor. Türkiye, dizel ihtiyacının önemli bir kısmını ithal ettiğinden, küresel fiyat artışları akaryakıt maliyetlerini yükselterek enflasyon üzerinde baskı oluşturuyor. Ayrıca, jeopolitik gerilimlerin neden olduğu arz kesintileri, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından risk teşkil ediyor. Ankara'nın, alternatif tedarikçilerle anlaşmalar yaparak ve yenilenebilir enerjiye yönelerek bu baskıyı hafifletmesi bekleniyor. Uzun vadede, dizel fiyatlarındaki dalgalanma, Türkiye'nin cari açığını ve bütçe dengelerini olumsuz etkileyebilir.
