ABD Başkanı Donald Trump, Apple'ın yarı iletken üreticisi Intel ile iş birliği yaparak çiplerini Amerika Birleşik Devletleri'nde tasarlayıp üreteceğini duyurdu. Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, Amerikan şirketlerinin her şeyi tasarladığını ancak üretim için dışa bağımlı olduğunu belirterek, bu ortaklığın ABD'nin çip üretiminde bağımsızlığını pekiştireceğini vurguladı. Beyaz Saray'ın yerli üretimi teşvik politikaları kapsamında şekillenen bu hamle, küresel tedarik zincirinde yaşanan kırılmaların ardından kritik öneme sahip.
Stratejik ortaklık: Çip üretiminde yeni dönem
Apple ve Intel arasındaki ortaklık, her iki şirket için de önemli avantajlar sunuyor. Apple, uzun süredir iPhone, iPad ve Mac cihazlarında kullanılan çiplerinin büyük kısmını Tayvan merkezli TSMC'ye ürettiriyordu. Ancak jeopolitik riskler ve Washington'un baskısıyla yerli üretime yöneldi. Intel ise son yıllarda zor günler geçiren çip devi, bu anlaşmayla hem üretim kapasitesini artırmayı hem de ABD pazarında stratejik bir konum kazanmayı hedefliyor.
Trump'ın gece yarısı yaptığı sosyal medya paylaşımında, "Amerikan şirketleri her şeyi tasarlıyor, ancak üretmek zorunda değil. Artık üretecekler. Apple ve Intel, çiplerini ABD'de tasarlayıp üretecek. Bu büyük bir anlaşma" ifadelerini kullandı. Beyaz Saray'ın resmi açıklamasında ise bu ortaklığın, 2022'de kabul edilen CHIPS ve Bilim Yasası'nın (Çip Yasası) hedefleriyle uyumlu olduğu ve 10 bine yakın yüksek vasıflı iş yaratmasının beklendiği belirtildi.
Ortaklığın mali boyutuna dair henüz resmi bir açıklama yapılmazken, sektör uzmanları bunun milyarlarca dolarlık bir yatırım anlamına gelebileceği yorumunu yapıyor. Apple'ın Intel'in Arizona ve Ohio'daki fabrikalarında üretim yapması bekleniyor. Özellikle 3 nanometre ve daha ileri teknoloji çiplerin üretiminin planlandığı belirtiliyor.
Küresel çip tedarik zincirinde dönüşüm
ABD, yıllardır yarı iletken üretiminde Tayvan, Güney Kore ve Çin'e bağımlı. Pandemi döneminde yaşanan çip krizi, otomotivden savunma sanayiine birçok sektörü olumsuz etkiledi ve bu bağımlılığın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Biden yönetiminin Çip Yasası kapsamında ABD'de yeni fabrikalar inşa etmek için 52 milyar dolar teşvik sağlaması, bu dönüşümün en somut adımıydı. TSMC ve Samsung gibi yabancı devler de ABD'de fabrika kurma kararı almıştı.
Apple-Intel ortaklığı, bu trendin bir parçası olarak görülüyor. Ancak analistler, ABD'nin çip üretiminde kendi kendine yeterliliğe ulaşmasının yıllar alabileceği konusunda uyarıyor. Intel'in üretim kapasitesi ve teknolojisi TSMC'yi henüz yakalayamasa da, bu anlaşmayla önemli bir adım atılmış oldu.
Trump'ın bu duyuruyu yapması, aynı zamanda siyasi bir mesaj içeriyor. Eski Başkan, yerli üretim ve iş yaratma vaadiyle seçim kampanyası yürütüyor ve bu tür hamlelerle destek tabanını güçlendirmeyi hedefliyor. Öte yandan Biden yönetimi de Çip Yasası'nı kendi başarısı olarak lanse ediyor. Yani iki siyasi aktör de aynı konuda kendini öne çıkarmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin yarı iletken üretiminde dışa bağımlılığını azaltma çabaları açısından örnek teşkil edebilir. Türkiye, savunma sanayiinden otomotive birçok alanda çipe ihtiyaç duyuyor ve ASELSAN, TÜBİTAK gibi kurumlar yerli çip projeleri yürütüyor. ABD'nin üretimi geri getirme politikası, küresel tedarik zincirini yeniden şekillendiriyor ve Türkiye'nin de benzer adımlar atması stratejik önem taşıyor. Ayrıca bu ortaklık, ABD-Tayvan ilişkilerinde gerilime neden olabileceğinden, Türkiye'nin dengeli bir dış politika izlemesini gerektirebilir. Küresel çip tedarikindeki bu dönüşüm, Türkiye'nin yatırım kararlarını ve dış ticaret stratejilerini etkileyebilir.
