ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Hint Okyanusu'ndaki stratejik Diego Garcia askeri üssünün uzun vadeli geleceğini güvence altına almak için İngiltere ile düzenli üst düzey görüşmeler yürütüyor. Güney Çin Denizi'ndeki genişlemeci politikalarıyla bilinen Çin'in, bölgedeki deniz gücünü artırma çabalarına karşı bu üssün konumu kritik önem taşıyor. ABD'li bir yetkili, South China Morning Post'a verdiği demeçte, görüşmelerin Chagos Takımadaları'nın egemenlik statüsü ve üssün işletilmesine ilişkin olduğunu doğruladı. Diego Garcia, ABD'nin Orta Doğu ve Asya'daki operasyonları için hayati bir lojistik merkez olarak işlev görüyor.
Gelişmenin arka planı: Chagos anlaşmazlığı ve stratejik önem
Chagos Takımadaları, İngiltere'ye ait olmakla birlikte, Mauritius ile egemenlik konusunda uzun süredir devam eden bir anlaşmazlık bulunuyor. Uluslararası Adalet Divanı ve Birleşmiş Milletler, takımadaların Mauritius'a ait olduğu yönünde tavsiye kararları almış olsa da, İngiltere ve ABD, Diego Garcia'daki askeri üssün stratejik önemi nedeniyle bu kararları uygulamaya koymaktan kaçınıyor. 1960'larda inşa edilen üs, ABD'nin Irak ve Afganistan operasyonlarında yoğun şekilde kullanıldı. Ayrıca, Casusluk uyduları ve denizaltılar için bir dinleme istasyonu olarak da görev yapıyor.
Çin'in Hint Okyanusu'ndaki varlığı, özellikle Sri Lanka, Pakistan ve Maldivler'deki altyapı yatırımlarıyla giderek artıyor. Çin Donanması'nın Aden Körfezi'ndeki korsanlıkla mücadele operasyonları ve Cibuti'deki askeri üssü, Pekin'in küresel deniz gücü projeksiyonunun bir parçası olarak değerlendiriliyor. ABD, Diego Garcia'yı bu nedenle Hint-Pasifik bölgesindeki varlığının merkez üssü olarak görüyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Hint-Pasifik rekabeti ve yansımaları
Bu görüşmeler, ABD'nin Çin'in artan deniz yayılmacılığına karşı pozisyonunu güçlendirme çabasının bir parçası olarak okunuyor. Hint Okyanusu, küresel ticaretin üçte ikisinin geçtiği bir su yolu olarak jeopolitik öneme sahip. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında bölgede limanlar inşa etmesi, ABD ve müttefiklerini endişelendiriyor. Diego Garcia, ABD'nin bölgeye hızlı müdahale kapasitesi için kritik bir üs konumunda. Ayrıca, İngiltere'nin Brexit sonrası küresel bir rol arayışı, bu tür anlaşmaların önemini artırıyor.
Ancak, Chagos halkının sürgün edilmesi nedeniyle insan hakları gruplarından gelen eleştiriler sürüyor. Mauritius, konuyu uluslararası mahkemelere taşımış durumda. ABD ve İngiltere'nin mevcut anlaşmayı sürdürme çabası, bölgedeki sömürgeci mirasın devam ettiği yönünde eleştirilere yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Hint Okyanusu'na yönelik artan ilgisi bağlamında değerlendirilmelidir. Türkiye, Somali ve Katar'daki askeri üsleriyle bölgede varlık göstermekte, ayrıca Pakistan ve Bangladeş ile deniz tatbikatları düzenlemektedir. ABD-İngiltere'nin Diego Garcia üzerindeki anlaşması, Hint Okyanusu'ndaki güç dengesini etkileyerek Türkiye'nin bölgedeki deniz güvenliği stratejilerini dolaylı olarak şekillendirebilir. Özellikle Çin'in Kuşak ve Yol girişimi projelerine alternatif koridorlar geliştiren Türkiye'nin, bu tür üs anlaşmalarının bölgesel istikrar üzerindeki etkilerini yakından izlemesi gerekmektedir.
