ABD ile Çin, ticaret savaşını sona erdirme yolunda önemli bir adım atarak toplam 60 milyar dolar değerindeki ürün grubunda gümrük tarifelerini karşılıklı olarak azaltma konusunda anlaştı. Anlaşma, ABD'nin talebi doğrultusunda Çin'in tarım ürünleri alımlarını artırmasını içeriyor ancak kritik bir detay dikkat çekiyor: Soya fasulyesi bu kapsama alınmadı. Bu istisna, anlaşmanın kapsamını ve etkisini sınırlayabilecek nitelikte.
Anlaşmanın Arka Planı
ABD ve Çin arasındaki ticaret gerilimi, 2018 yılında ABD'nin Çin'e yönelik geniş kapsamlı gümrük tarifeleri uygulamaya başlamasıyla zirveye ulaştı. Yaklaşık iki yıl süren karşılıklı tarife artışları, küresel tedarik zincirlerini sarstı ve dünya ekonomisinde belirsizliğe yol açtı. Son anlaşma, bu süreçte ilk kez bu kadar geniş bir ürün grubunda indirim öngörüyor. Ancak soya fasulyesinin dışarıda bırakılması, müzakerelerin en çetrefilli başlıklarından birinin hâlâ çözülemediğini gösteriyor. Çin, daha önce ABD'ye uyguladığı tarifelerin büyük bölümünü soya fasulyesi gibi tarım ürünlerine yönelikti; bu ürün, ABD'nin Çin'e yaptığı en büyük ihracat kalemlerinden biri. Anlaşmanın soya fasulyesini kapsamaması, Çin'in bu alandaki kozunu elinde tutmak istediği şeklinde yorumlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Çin ticaret anlaşması, küresel ekonomik görünüm açısından kritik önemde. İki ülke arasındaki ticaret hacmi yılda 600 milyar doları aşıyor ve karşılıklı tarifeler, sadece bu iki ülkeyi değil, tedarik zincirleriyle bağlı tüm Asya ve Avrupa ekonomilerini etkiliyor. Anlaşmanın duyulmasıyla küresel piyasalarda kısa süreli bir rahatlama yaşandı; ancak soya fasulyesinin dışarıda kalması, anlaşmanın kalıcılığına dair soru işaretlerini beraberinde getirdi. Uzmanlar, anlaşmanın kapsamının sınırlı olduğunu ve ticaret savaşının tamamen sona ermediğini belirtiyor. Öte yandan, ABD'nin seçim döneminde çiftçiler üzerindeki baskıyı hafifletmek için soya fasulyesinde de indirim bekleniyordu; ancak bu adımın ertelenmesi, Beyaz Saray'ın elindeki kozları koruma stratejisi olarak değerlendiriliyor. Çin ise anlaşmayı, teknoloji transferi ve fikri mülkiyet gibi yapısal konularda taviz vermeden, tarım alımlarını artırarak ilişkileri yumuşatma yolunda bir hamle olarak görüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile Çin arasındaki gümrük indirimi anlaşması, doğrudan Türkiye'yi hedeflemese de küresel ticaret dengeleri üzerinden dolaylı etkiler yaratabilir. İki dev ekonomik güç arasındaki gerilimin azalması, dünya ticaret hacmini canlandırarak Türkiye'nin ihracat pazarlarında talebi artırabilir. Öte yandan, anlaşmanın soya fasulyesini kapsamaması, Türkiye'nin tarım ürünleri ihracatı için bir fırsat penceresi açabilir; zira Çin'in alternatif tedarikçilere yönelebileceği bir dönemde Türk çiftçisi rekabet avantajı elde edebilir. Ayrıca, küresel tedarik zincirlerindeki olası iyileşme, Türkiye'nin ara mal ithalatını kolaylaştırarak sanayi üretimine katkı sağlayabilir. Ancak anlaşmanın kalıcı olmaması ve kapsamının sınırlı kalması, bu olumlu etkilerin sürekliliğini riske atıyor.
