ABD'de bütçe süreci artık mali disiplini sağlamak için bir araç olmaktan çıktı. Uzlaşma prosedürü ile bütçe açığını azaltma hedefi arasındaki bağ tamamen koptu. Uzmanlara göre bu durum, ülkenin zaten kırılgan olan mali yapısını daha da tehdit ediyor. 'Daha büyük bir tekneye ihtiyacımız olacak' diyen ekonomistler, bütçe sürecinin kendi kendini besleyen bir krize dönüştüğünü belirtiyor.
Bütçe sürecinin kırılma noktası
ABD'de bütçe uyumlaştırma (reconciliation) süreci, uzun yıllar boyunca harcama kısıtlaması ve açık azaltımı için kullanılıyordu. Ancak son yıllarda bu mekanizma, siyasi çekişmelerin gölgesinde işlevsiz hale geldi. Artık uyumlaştırma süreci, bütçe disiplininden bağımsız olarak sadece partizan hedeflere hizmet ediyor. Özellikle vergi indirimleri ve sosyal harcama programları, bu sürecin suistimal edilmesiyle birlikte ulusal borcu rekor seviyelere taşıdı. Kongre Bütçe Ofisi (CBO) verilerine göre, 2024 mali yılı itibarıyla ABD ulusal borcu 34 trilyon doları aşarken, bütçe açığı GSYİH'nın %6'sına yaklaştı. Bu oran, ekonomik büyüme dönemlerinde görülmesi gereken bir seviyenin çok üzerinde.
Ekonomistler, bütçe sürecinin mevcut haliyle sürdürülebilir olmadığını vurguluyor. Artık her iki parti de kısa vadeli kazançlar için uzun vadeli mali sürdürülebilirliği feda ediyor. Cumhuriyetçiler vergi indirimlerini kalıcı hale getirirken, Demokratlar sosyal harcamaları genişletiyor. Bu kısır döngü, ülkenin borç yükünü daha da artırıyor ve gelecek nesillerin omuzlarına ağır bir yük bindiriyor.
Küresel boyut ve riskler
ABD'nin mali krizi, küresel ekonomi için de önemli riskler taşıyor. Dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD'de yaşanacak bir borç krizi, tüm ülkeleri etkileyebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkeler için bu durum, sermaye akışlarının tersine dönmesi ve faiz oranlarının yükselmesi anlamına geliyor. ABD Hazine tahvillerine olan güvenin sarsılması, doların rezerv para statüsünü de tehdit edebilir. Bu senaryo, uluslararası ticaretin ve finansal istikrarın temel taşlarından birini yerinden oynatabilir.
IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlar, ABD'nin bütçe dengesizliklerine karşı uyarılarda bulunuyor. Ayrıca, Çin ve Rusya gibi rakip ülkeler, ABD'nin mali sorunlarını kendi lehlerine kullanma fırsatı arıyor. ABD'nin iç siyasi krizi, küresel liderlik rolünü de zayıflatıyor. Örneğin, Ukrayna’ya yapılan yardımlar ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi konularda bütçe kısıtlamaları nedeniyle taahhütlerini yerine getiremeyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD bütçe krizi, Türkiye'yi doğrudan etkileyebilecek küresel bir risk taşıyor. ABD faiz oranlarının yükselmesi, gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışına neden olarak Türk lirası üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca, ABD'nin borç krizi nedeniyle dış politikada daha içe dönük hale gelmesi, Türkiye'nin NATO ve diğer uluslararası platformlardaki etkisini değiştirebilir. Öte yandan, ABD'nin mali zafiyeti, Türkiye'nin alternatif ittifak arayışlarını hızlandırabilir. Ancak, kısa vadede Türkiye'nin ABD ile ticari ve askeri ilişkilerinde belirgin bir değişiklik beklenmemelidir.
