ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Brezilya’ya yönelik yüzde 25 oranında gümrük tarifesi uygulanmasını önerdi. ABD Ticaret Temsilciliği tarafından yapılan açıklamada, Brezilya’nın dünyanın 10’uncu büyük ekonomisi olmasına rağmen 'ABD ticaretini kısıtlayan mantıksız ticaret uygulamaları' yürüttüğü iddia edildi. Oysa ABD’nin Brezilya ile ticaretinde fazla verdiği biliniyor; 2023 verilerine göre ABD’nin Brezilya’ya ihracatı 63 milyar dolar, ithalatı ise 42 milyar dolar seviyesindeydi. Bu durum, ABD’nin Brezilya ile yaklaşık 21 milyar dolarlık bir ticaret fazlasına sahip olduğunu gösteriyor. Önerilen tarifeler, Brezilya’nın ABD’ye ihraç ettiği çelik, alüminyum ve tarım ürünleri gibi kalemleri hedef alıyor. Uzmanlar, bu adımın iki ülke arasında ticaret savaşını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Tarifelerin Gerekçesi ve Arka Planı
ABD Ticaret Temsilciliği, Brezilya’nın özellikle dijital hizmetler ve fikri mülkiyet alanlarında ABD şirketlerine karşı ayrımcı uygulamalar benimsediğini öne sürüyor. Ayrıca Brezilya’nın yerli sanayiyi korumak amacıyla uyguladığı yüksek gümrük duvarları ve lisanslama engelleri de Washington’un tepkisini çekiyor. Beyaz Saray tarafından yapılan bir açıklamada, 'Brezilya, ABD’nin en büyük ticaret fazlası verdiği ülkelerden biri olmasına rağmen, kendi pazarını korumak için adil olmayan önlemler alıyor. Bu durum ABD’li işçiler ve şirketler için kabul edilemez' denildi.
Trump yönetimi, seçim vaatlerinden biri olan 'Amerika’yı yeniden büyük yapma' hedefi doğrultusunda, ticaret ortaklarına karşı agresif bir tutum sergiliyor. Geçtiğimiz yıl Çin ve Avrupa Birliği’ne yönelik tarifelerin ardından şimdi de Brezilya’ya odaklanılması, küresel ticaret sisteminde yeni bir gerilim dalgası yaratma potansiyeli taşıyor. Öte yandan Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, ABD’nin bu hamlesine karşılık vermekten çekinmeyeceklerini belirtti. Brezilya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, 'Mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde ABD’den gelen her türlü ticari kısıtlamaya aynı şekilde yanıt vereceğiz' ifadesi kullanıldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD’nin Brezilya’ya yönelik tarife hamlesi, Latin Amerika’nın en büyük ekonomisiyle ilişkileri tehlikeye atıyor. Brezilya, Mercosur gibi bölgesel ticaret bloklarında kilit bir rol oynarken, ABD’nin bu adımı Güney Amerika’da ticari dengeleri değiştirebilir. Özellikle Çin’in Brezilya ile artan ticari ilişkileri göz önüne alındığında, Washington’un hamlesinin Pekin’i memnun edebileceği yorumları yapılıyor. Çin, Brezilya’nın en büyük ticaret ortağı konumunda bulunuyor; iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2023’te 155 milyar dolara ulaştı.
Küresel ölçekte ise bu gelişme, ABD’nin ticaret politikasında korumacılığın arttığının bir işareti olarak değerlendiriliyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, 2024 yılında dünya genelinde uygulamaya konulan ticaret kısıtlayıcı önlemlerin sayısı 3 bine yaklaştı. Analistler, ABD’nin Brezilya tarifelerinin, DTÖ kurallarına aykırı olabileceğini ve Brezilya’nın DTÖ nezdinde dava açabileceğini ifade ediyor. Bu süreç, uluslararası ticaret hukukunun etkinliği konusunda da tartışmaları beraberinde getirecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Brezilya'ya yönelik olası gümrük vergisi hamlesi, Türkiye açısından iki yönlü bir etki yaratabilir. İlk olarak, ABD'nin korumacılık eğiliminin artması, Türkiye'nin de ABD ile ticaretinde benzer baskılarla karşılaşabileceği anlamına geliyor. ABD, Türkiye'ye karşı geçmişte Çelik 232 ve CAATSA yaptırımları gibi adımlar atmıştı. İkincisi, Brezilya haraket alanının daralması, Türkiye ile Brezilya arasındaki ticari ilişkileri dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye'nin Latin Amerika açılımı kapsamında Brezilya'ya olan ilgisi göz önüne alındığında, bu gelişme Ankara'nın bölgedeki ticari stratejilerini yeniden değerlendirmesine neden olabilir.
