ABD yönetimi, sürgündeki Belarus muhalefetine, Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko'yu daha fazla siyasi mahkumu serbest bırakması konusunda ikna etme çabalarında gecikme yaşandığını bildirdi. Muhalefet lideri Svyatlana Tsikhanouskaya, Reuters'a yaptığı açıklamada, Trump yönetiminin kendilerine bu yönde bilgi verdiğini doğruladı. Gelişme, Belarus'ta 2020'deki tartışmalı seçimlerin ardından başlayan ve halen devam eden siyasi baskıların ortasında geldi.
Gelişmenin arka planı
Belarus'ta 2020 Ağustos'unda yapılan devlet başkanlığı seçimlerinin ardından ülkede büyük protestolar patlak vermişti. Seçimlerin hileli olduğunu iddia eden muhalefet, Lukaşenko'nun istifasını talep etmişti. Rejim, protestoları şiddetle bastırmış ve binlerce kişiyi tutuklamıştı. Tsikhanouskaya, seçimlerin ardından ülkeyi terk etmek zorunda kalan muhalefetin önde gelen isimlerinden biri. ABD ve Avrupa Birliği, Lukaşenko yönetimine yaptırımlar uygulamış ve siyasi mahkumların serbest bırakılması için defalarca çağrıda bulunmuştu.
ABD'nin bu konudaki baskılarının sonuç vermemesi, uluslararası toplumun Belarus üzerindeki etkisinin sınırlı olduğunu gösteriyor. Tsikhanouskaya, ABD'nin gecikme bildirimiyle birlikte, sürecin aksadığını ve daha fazla siyasi mahkumun serbest kalmasının beklendiği kadar hızlı olmayacağını ifade etti. Halihazırda Belarus'ta aralarında gazeteciler, insan hakları aktivistleri ve muhalefet üyelerinin de bulunduğu yüzlerce siyasi mahkum bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Belarus, Rusya'nın en yakın müttefiklerinden biri olarak biliniyor. Lukaşenko rejimi, Moskova'nın desteğini arkasına alarak uluslararası baskılara direnmeye devam ediyor. ABD ve AB'nin yaptırımlarına rağmen, Belarus'un Rusya ile entegrasyonu derinleşiyor. Son olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Lukaşenko arasında yapılan görüşmelerde, iki ülke arasında savunma ve enerji alanlarında işbirliğinin arttırılması kararlaştırılmıştı.
Belarus'taki insan hakları durumu, uluslararası kuruluşlar tarafından yakından takip ediliyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, Belarus'taki keyfi tutuklamaları ve işkence iddialarını kınamıştı. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) de konuya ilişkin raporlar yayımlıyor. ABD'nin bu konudaki çabalarının yavaşlaması, muhalefet için hayal kırıklığı yaratırken, rejimin elini güçlendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Belarus'taki siyasi gelişmeler, Türkiye'nin Karadeniz bölgesindeki güvenlik politikaları açısından dolaylı öneme sahiptir. Belarus, Rusya'nın askeri ve siyasi nüfuz alanında yer almakta olup, Ankara-Moskova ilişkilerinde bir denge unsuru olarak görülebilir. Türkiye, Ukrayna krizinin ardından Karadeniz'de artan Rus varlığına karşı Belarus'un konumunu da yakından izlemektedir. Ayrıca, Türkiye'nin Belarus ile ticari ilişkileri (özellikle inşaat ve tarım sektörlerinde) mevcuttur. Ancak Türkiye, Belarus'taki iç siyasi duruma doğrudan müdahil olmamakla birlikte, insan hakları ihlallerini kınayan uluslararası söylemleri desteklemektedir. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel istikrar ve demokrasi konularındaki tutumunu yansıtmazken, genel olarak Doğu Avrupa'daki otoriterleşme trendiyle ilgili endişeleri hatırlatmaktadır.
