ABD, Avrupa'daki NATO müttefiklerine sağladığı savaş uçağı ve savaş gemisi sayısını önemli ölçüde azaltmayı planlıyor. New York Times'ın Perşembe günü yayımladığı habere göre, Pentagon'un hazırladığı yeni savunma planı kapsamında Avrupa'da konuşlandırılan Amerikan askeri varlığında ciddi kesintiler öngörülüyor. Bu gelişme, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya başlattığı geniş çaplı işgalin ardından Avrupa ülkelerinin kendi savunma kapasitelerini artırmak için yarıştığı bir dönemde yaşanıyor.
Gelişmenin arka planı
New York Times'a konuşan ABD'li yetkililere göre, yeni plan kapsamında Avrupa'da konuşlu savaş uçağı filosunun yaklaşık üçte bir oranında küçültülmesi ve bazı savaş gemilerinin başka bölgelere kaydırılması bekleniyor. Planın henüz kesinleşmediği ancak önümüzdeki aylarda resmileşmesinin beklendiği belirtiliyor. ABD şu anda Avrupa'da yaklaşık 100 bin asker bulunduruyor ve bunun önemli bir kısmı Doğu Avrupa'daki NATO ülkelerinde konuşlanmış durumda. Söz konusu kesintilerin özellikle Almanya, İtalya ve İngiltere'deki üsleri etkilemesi muhtemel.
Kararın arkasında yatan temel nedenin, ABD'nin Asya-Pasifik bölgesine odaklanma stratejisi olduğu ifade ediliyor. Çin'in artan askeri gücü karşısında Pentagon, kaynaklarını Hint-Pasifik bölgesine kaydırmayı hedefliyor. Ayrıca, Avrupalı müttefiklerin son yıllarda savunma harcamalarını artırması, ABD'nin Avrupa'daki yükünü hafifletme konusunda Washington'da olumlu bir hava yaratmış durumda. NATO'nun Avrupa kanadındaki ülkeler, 2022'den bu yana savunma bütçelerini önemli ölçüde artırarak GSYİH'lerinin yüzde 2'sine ulaşma hedefine yaklaştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu hamle, Avrupa güvenliği açısından kritik bir dönemeçte geliyor. Rusya'nın Ukrayna savaşında kazandığı ivme ve Avrupa'nın doğu sınırlarındaki artan tehdit algısı, NATO'nun caydırıcılık kapasitesini sorgulatıyor. ABD'nin askeri varlığını azaltması, özellikle Polonya ve Baltık ülkeleri gibi Rusya'ya sınırı olan NATO üyelerinde endişeyle karşılanıyor. Bu ülkeler, ABD'nin sağladığı hava savunma ve hızlı müdahale kuvvetlerinin önemini vurguluyor.
Öte yandan, Avrupa Birliği ülkeleri kendi savunma entegrasyonlarını hızlandırma yolunda adımlar atıyor. Avrupa Savunma Fonu ve Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği (PESCO) gibi mekanizmalarla Avrupa ordusu vizyonu canlandırılmaya çalışılıyor. Ancak uzmanlar, Avrupa'nın kısa vadede ABD'nin sağladığı istihbarat, lojistik ve nükleer caydırıcılık kapasitesini ikame edemeyeceği görüşünde. Kesintilerin yürürlüğe girmesi halinde, NATO'nun Avrupa'daki askeri tatbikatlarının sıklığı ve kapsamı daraltılabilir, bu da ittifakın hazırlık düzeyini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltması, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve savunma stratejisini doğrudan etkileyebilir. Türkiye, NATO'nun güneydoğu kanadında kilit bir ülke olarak, İncirlik ve Kürecik üsleriyle ABD'nin bölgesel operasyonlarında önemli bir rol oynuyor. Kesintilerin Türkiye'deki üsleri etkileyip etkilemeyeceği henüz net değil, ancak ABD'nin Doğu Akdeniz'deki varlığının azalması, Türkiye'nin enerji güvenliği ve Doğu Akdeniz'deki çıkarları açısından yeni fırsatlar ve riskler yaratabilir. Ayrıca, Avrupa'nın kendi savunmasını güçlendirme çabaları, Türkiye'nin savunma sanayi ihracatı için yeni pazarlar açabilir. Ancak ABD'nin azalan ilgisi, Türkiye'nin NATO içinde daha fazla sorumluluk üstlenmesini gerektirebilir.
