ABD yönetimi, Hollandalı çip üretim ekipmanları devi ASML'in Çin'e yönelik ileri teknoloji satışları konusunda giderek artan bir endişe içinde. Bloomberg'in The China Show programının 19 Haziran 2026 tarihli bölümünde ele alınan bu gelişme, küresel ticaret savaşlarının yeni bir cephesi olarak değerlendiriliyor. ASML, yarı iletken üretiminde kritik öneme sahip litografi makinelerinin tek tedarikçisi konumunda ve ABD, bu teknolojinin Çin'in askeri kapasitesini geliştirmesine yardımcı olacağından çekiniyor.
Gelişmenin Arka Planı
ASML, Tayvan merkezli TSMC ve Güney Koreli Samsung gibi devlere gelişmiş çip üretim makineleri tedarik ediyor. Ancak Çin, kendi yarı iletken endüstrisini geliştirmek için ASML'den ekipman satın almak istiyor. ABD, Çin'in bu teknolojiyi casusluk ve askeri uygulamalarda kullanabileceği gerekçesiyle satışlara kısıtlama getirilmesi için Hollanda hükümetine baskı yapıyor. Bu durum, ASML'i Çin'in en büyük yabancı teknoloji tedarikçilerinden biri haline getiriyor ve şirketi jeopolitik bir kıskaca sokuyor.
Avrupa Birliği, ABD'nin yaptırım politikalarına tam olarak uymamakla birlikte, teknoloji güvenliği konusunda hassasiyet gösteriyor. Hollanda, ASML'in ihracatına yönelik lisanslama sürecini sıkılaştırmış durumda. Ancak Çin, yerli çip üretimini teşvik etmek için milyarlarca dolar harcıyor ve ASML'nin teknolojisine erişimi kesilse dahi alternatif yollar arayışına devam ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu anlaşmazlık, sadece ASML ve Hollanda'yı değil, tüm küresel çip tedarik zincirini etkiliyor. Çin, yarı iletkenlerde kendi kendine yeterlilik hedefiyle yerli üretimi artırırken, ABD ise Çin'e teknoloji transferini sınırlandırmak için müttefikleriyle koordinasyon sağlıyor. Bu durum, Çin'in teknolojik ilerlemesini yavaşlatabilir ancak tamamen durduramaz. Uzmanlar, bu tür kısıtlamaların Çin'i daha hırslı ve bağımsız bir teknoloji politikası izlemeye ittiğini belirtiyor.
Küresel çip krizi sonrasında birçok ülke, kendi çip fabrikalarını kurma yarışına girmişti. ABD'nin CHIPS Yasası kapsamında sağladığı teşviklerle TSMC, Intel ve Samsung gibi devler ülkede yeni fabrikalar inşa ediyor. Bu gelişme, ABD'nin teknolojik üstünlüğünü korurken, ASML gibi kritik tedarikçiler üzerindeki kontrolünü artırmasına da olanak tanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yarı iletken üretiminde henüz küresel bir oyuncu olmasa da, bu teknoloji savaşının etkilerinden kaçamıyor. ASML'in Çin'e satış kısıtlaması, küresel çip tedarikini daraltarak otomotiv, savunma ve elektronik sektörlerinde maliyetleri artırabilir. Türkiye, savunma sanayiinde yerli çip geliştirme çabalarını sürdürürken, bu tür jeopolitik gerilimlerin tedarik zincirlerini sekteye uğratabileceğini göz önünde bulundurmalı. Ayrıca, ABD-Çin rekabetinde denge politikası izleyen Türkiye, teknoloji transferi ve yatırım konularında fırsatları değerlendirebilir.
