ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, zorla çalıştırma uygulamalarıyla mücadele kapsamında, başta ASEAN ülkeleri olmak üzere 60 büyük ticaret ortağına yüzde 10 ila 12,5 arasında değişen ek gümrük vergileri getirilmesini önerdi. Karar, ABD Kongresi'ne sunulan bir raporla duyurulurken, yeni tarifelerin özellikle tekstil, elektronik ve tarım ürünlerinde yoğunlaşması bekleniyor. Bu hamle, Biden yönetiminin ticaret politikasında insan haklarını önceliklendirme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Ticaret Temsilciliği'nin raporuna göre, zorla çalıştırma iddiaları en çok Malezya, Vietnam, Tayland ve Endonezya gibi Güneydoğu Asya ülkelerinde yoğunlaşıyor. Özellikle palm yağı, elektronik bileşenler ve hazır giyim sektörlerinde çalışan göçmen işçilerin kötü koşulları, Washington'u harekete geçirdi. Greer, yaptırımların "uluslararası çalışma standartlarını ihlal eden ülkelere caydırıcı bir mesaj" olduğunu vurguladı.
Yeni tarifeler, ABD'nin 2022'de yürürlüğe koyduğu Zorla Çalıştırma Önleme Yasası kapsamında uygulanacak. Bu yasa, ABD Gümrük ve Sınır Koruması'na (CBP) zorla çalıştırma şüphesi bulunan ürünlerin ithalatını engelleme yetkisi veriyor. Ancak Greer'in önerdiği ek vergiler, yalnızca belirli ürünlere değil, tüm ithalata uygulanan daha geniş bir yaptırım mekanizması olarak dikkat çekiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ASEAN ülkeleri, ABD'nin üçüncü büyük ticaret ortağı konumunda ve 2023 yılında iki yönlü ticaret hacmi 400 milyar doları aştı. Yeni vergiler, özellikle Vietnam ve Malezya'nın ihracatını ciddi şekilde etkileyebilir. Uzmanlar, bu adımın Çin'den kaçan üretimin Güneydoğu Asya'ya kaymasını yavaşlatabileceğini belirtiyor. Öte yandan, ABD'nin müttefikleri arasında gerilime yol açma riski de bulunuyor; Japonya ve Güney Kore'nin de benzer uygulamalarla karşı karşıya kalabileceği konuşuluyor.
Küresel ticaret savaşlarının yeniden alevlenebileceği endişesiyle Asya borsalarında dalgalanmalar yaşandı. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ise henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak analistler, ABD'nin insan hakları gerekçesiyle ticaret araçlarını kullanmasının, DTÖ kurallarıyla uyumlu olmadığı yönünde eleştirilere yol açabileceğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin ihracat pazarları açısından dolaylı etkiler yaratabilir. ABD'nin Asya'dan ithalatı azaltması, tekstil ve elektronikte alternatif tedarikçi arayışını hızlandırabilir; bu da Türkiye'nin bu sektörlerde rekabet avantajı yakalamasına fırsat sunabilir. Ancak aynı düzenlemelerin ilerleyen dönemde Türkiye'yi de kapsama riski bulunuyor; özellikle Suriyeli işçilerin çalışma koşullarına ilişkin uluslararası raporlar, Ankara'nın dikkatli olmasını gerektiriyor. Türkiye, ABD ile ticaretinde insan hakları standartlarını yükselterek olası yaptırımlardan kaçınabilir.
