ABD ile İran arasında varılan savaşı sonlandırma anlaşmasının ardından Amerikan akaryakıt piyasasında fiyatların normale dönmesinin ‘aylar’ alacağı belirtiliyor. Uzmanlara göre, üreticilerin üretimi artırmak için zamana ihtiyacı var, limanlardaki darboğazlar ve artan talep ise fiyatları yüksek tutmaya devam edecek.
Anlaşma, küresel petrol piyasalarında rahatlama yaratırken, ABD iç piyasasında fiyatların hemen düşmesi beklenmiyor. Üretim tesislerinin kapasiteyi artırması, nakliye ve lojistik zincirindeki aksaklıkların giderilmesi zaman alacak. Özellikle Meksika Körfezi kıyısındaki rafinerilerde ve boru hattı ağlarında yaşanan sıkışıklık, arzı kısıtlıyor.
Arz-talep dengesi ve üretim artışı zaman alacak
ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre, ülke genelinde benzin stokları son aylarda ortalamanın altında seyrediyor. Anlaşma sonrası İran yaptırımlarının kalkmasıyla küresel arz artsa da, bu petrolün ABD rafinerilerine ulaşması ve işlenmesi haftalar sürecek. Ayrıca, yaz aylarında artan seyahat talebi de fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
OPEC+ ülkelerinin kota artırma kararları da yavaş ilerliyor. Suudi Arabistan ve Rusya gibi büyük üreticiler, piyasayı dengede tutmak için kademeli bir artıştan yana. Ancak, jeopolitik riskler ve Asya'dan gelen güçlü talep, fiyatların düşüşünü sınırlıyor. Uzmanlar, ABD'de ortalama benzin fiyatlarının galon başına 3 doların üzerinde seyretmeye devam edeceğini ve ancak yıl sonuna doğru normale dönebileceğini belirtiyor.
Küresel boyut ve jeopolitik dengeler
ABD-İran anlaşması, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güç dengelerini de etkiliyor. Anlaşma, İran'ın petrol ihracatını yeniden canlandırırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel rakiplerin pazar payını tehdit edebilir. Ayrıca, Çin ve Hindistan gibi büyük ithalatçılar için arz çeşitliliği anlamına geliyor.
Avrupa ülkeleri ise enerji bağımlılığını azaltma çabalarına devam ediyor. Anlaşma sonrası İran'dan Avrupa'ya petrol akışının artması beklenirken, Rusya'nın Avrupa enerji pazarındaki hakimiyetini sarsabilir. Ancak, lojistik altyapı ve yaptırım mekanizmalarının tamamen kalkması zaman alacağından, kısa vadede Avrupa'da da fiyatların yüksek kalması öngörülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalardan doğrudan etkileniyor. ABD-İran anlaşması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini orta vadede düşürebilecek bir gelişme olsa da, kısa vadede fiyatların yüksek seyretmesi cari açık ve enflasyon üzerinde baskıyı sürdürecek. Ayrıca, anlaşma sonrası İran'la enerji ve ticaret alanında yeni iş birliği fırsatları doğabilir. Türkiye, İran doğalgaz ve petrolüne alternatif olarak bakarken, ABD yaptırımlarının tamamen kalkması halinde enerji koridorunda daha aktif bir rol oynayabilir. Bölgesel istikrara katkı sağlaması beklenen anlaşma, Türkiye'nin Orta Doğu'daki diplomatik manevra alanını da genişletebilir.
