Kaliforniya'da bir grup sürücü, BP, Circle K, Marathon, 7-Eleven, Walmart ve Albertsons gibi büyük akaryakıt perakendecilerine karşı toplu dava açtı. Davacılar, şirketlerin yapay zeka tabanlı bir yazılım kullanarak benzin fiyatlarını koordineli bir şekilde şişirdiğini ve tüketicilerden 'fazladan para sızdırdığını' iddia ediyor. Pazartesi günü San Francisco federal mahkemesine sunulan dava dilekçesinde, söz konusu yazılımın rakip istasyonlar arasında gerçek zamanlı fiyat verisi paylaşımını mümkün kıldığı ve böylece fiyatların yapay olarak yüksek tutulduğu öne sürülüyor.
Gelişmenin arka planı
Davaya konu olan yazılım, Teksas merkezli bir teknoloji firması olan 'PriceEdge' tarafından geliştirildi. Şirket, algoritmasının 'piyasa koşullarına göre optimal fiyatlandırma' yaptığını savunurken, davacı avukatları bu sistemin aslında bir fiyat anlaşması mekanizması işlevi gördüğünü belirtiyor. Dava metninde, 'Sistem, rakip istasyonların her birinin birbirlerinin fiyat hamlelerine anında tepki vermesini sağlayarak, rekabetçi piyasa koşullarını ortadan kaldırıyor' ifadesi yer alıyor.
Kaliforniya, ABD'de benzin fiyatlarının en yüksek olduğu eyaletlerden biri. Eyalet genelinde ortalama benzin fiyatı galon başına 4,80 dolar civarında seyrederken, bu rakam ulusal ortalamanın yaklaşık 1,50 dolar üzerinde. Davacılar, söz konusu yazılımın bu farkın önemli bir nedenini oluşturduğunu iddia ediyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu dava, yapay zeka teknolojilerinin fiyatlandırma stratejilerinde kullanımının yarattığı hukuki ve etik sorunları küresel ölçekte gündeme taşıyor. Avrupa Birliği ve ABD'deki antitröst otoriteleri, algoritmik fiyatlandırmanın rekabeti bozucu etkilerini yakından izliyor. Uzmanlar, benzer yazılımların otel odası fiyatlandırmasından uçak biletlerine kadar birçok sektörde kullanıldığına dikkat çekiyor. Eğer mahkeme davacıların lehine karar verirse, bu durum yapay zeka destekli fiyatlandırma sistemlerine yönelik küresel bir düzenleme dalgasını tetikleyebilir.
Öte yandan, akaryakıt fiyatlarındaki bu tür manipülasyon iddiaları, enerji piyasalarının şeffaflığı ve tüketici hakları bağlamında da önemli bir emsal teşkil ediyor. Davanın sonucu, dijital çağda rekabet hukukunun nasıl uygulanacağına dair yeni bir çıta belirleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu dava, Türkiye'de de giderek yaygınlaşan yapay zeka tabanlı dinamik fiyatlandırma uygulamalarına ilişkin önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'de akaryakıt fiyatları büyük ölçüde devlet müdahalesiyle belirlense de, perakende seviyesinde benzer algoritmik fiyatlandırma sistemlerinin kullanılması mümkün. Rekabet Kurumu'nun bu alandaki gelişmeleri yakından takip etmesi ve olası kartel oluşumlarına karşı hazırlıklı olması gerekiyor. Ayrıca, davanın sonucu, Türkiye'deki tüketici hakları örgütleri için de emsal teşkil edebilir ve akaryakıt başta olmak üzere birçok sektörde fiyat şeffaflığı taleplerini güçlendirebilir.
