ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), Cuma günü yaptığı açıklamada, 1968 tarihli federal yasanın 18-20 yaş arası kişilere tabanca satışını yasaklayan hükmünü artık cezai olarak uygulamayacağını duyurdu. Karar, lisanslı silah satıcılarının bu yaş grubuna tabanca satmasını fiilen serbest bırakıyor. Adalet Bakanlığı'nın Hukuk Müşavirliği Ofisi (Office of Legal Counsel) tarafından hazırlanan görüş, yasanın bu bölümünün Anayasa'nın İkinci Ek Maddesi'ne aykırı olduğu değerlendirmesine dayanıyor. Böylece federal hükümet, onlarca yıldır yürürlükte olan bir silah kontrolü düzenlemesinden geri adım atmış oluyor. Karar, ABD'de silah hakları ve kamu güvenliği tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
1968 Yasası ve Uygulama Değişikliği
Söz konusu yasa, 1968'de kabul edilen Kapsamlı Suç Kontrolü ve Güvenli Sokaklar Yasası'nın (Omnibus Crime Control and Safe Streets Act) bir parçası olarak yürürlüğe girmişti. Yasa, lisanslı silah satıcılarının 21 yaşından küçük kişilere tabanca satmasını yasaklıyordu. Ancak son yıllarda federal mahkemeler, 18-20 yaş arası kişilerin silah taşıma hakkını genişleten kararlar aldı. Özellikle 2022'de Yüksek Mahkeme'nin New York Eyalet Tüfek ve Tabanca Birliği davasında verdiği karar, silah taşıma ruhsatı verilmesinde "makul sebep" şartını anayasaya aykırı bulmuştu. Bu karar, alt mahkemelerin yaş sınırlamalarını da sorgulamasına yol açtı.
Adalet Bakanlığı'nın Hukuk Müşavirliği, yasanın 18-20 yaş yasağının artık geçerli olmadığına dair bir görüş yayımladı. Bu görüşe göre, yasa İkinci Ek Madde'yi ihlal ediyor ve bu nedenle cezai olarak uygulanamaz. Bakanlık, federal savcılara bu suçlamayı yöneltmemeleri talimatını verdi. Karar, yalnızca lisanslı satıcıları kapsıyor; ruhsatsız satışlar veya diğer silah suçları için geçerli değil. Ayrıca eyalet yasaları hâlâ yürürlükte olabilir ve bazı eyaletler kendi yaş sınırlamalarını uygulamaya devam edebilir.
Adalet Bakanlığı Sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, "Bakanlık, Anayasa'nın üstünlüğü ilkesine bağlıdır ve yasal görüşler doğrultusunda hareket edecektir" dedi. Karar, Başkan Donald Trump yönetiminin silah düzenlemelerini gevşetme yönündeki geniş çaplı politikasının bir parçası olarak görülüyor. Trump, seçim kampanyası sırasında silah haklarını güçlendireceğini vaat etmişti. Yönetim, görevde kaldığı süre boyunca Alkol, Tütün, Ateşli Silahlar ve Patlayıcılar Bürosu'nun (ATF) yetkilerini kısıtlamış ve bazı silah düzenlemelerini geri çekmişti.
Tepkiler ve Olası Sonuçlar
Karar, silah kontrolü savunucuları tarafından sert şekilde eleştirildi. Everytown for Gun Safety adlı sivil toplum kuruluşu, yaptığı açıklamada, "18-20 yaş arası gençlerin tabanca satın almasını engelleyen yasa, kamu güvenliği için hayati önem taşıyor. Bu karar, gençlerin silahlı şiddete karışma riskini artıracak" ifadelerini kullandı. Demokrat Parti'den bazı senatörler, kararın yasal dayanağının zayıf olduğunu ve Kongre'nin yasama yetkisini gasp ettiğini öne sürdü. Silah hakları savunucuları ise kararı memnuniyetle karşıladı. Ulusal Tüfek Birliği (NRA), "Anayasal hakların korunması yolunda önemli bir adım" değerlendirmesinde bulundu.
Karar, federal düzeyde silah kontrolü tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Kongre'de Demokratlar, yasayı geri getirmek için yasama girişiminde bulunabilir; ancak Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Temsilciler Meclisi'nden geçmesi zor görünüyor. Öte yandan, konu yargıya taşınabilir ve federal mahkemeler Adalet Bakanlığı'nın görüşünü bağlayıcı bulmayabilir. Yüksek Mahkeme'nin konuya ilişkin nihai kararı belirsizliğini koruyor.
Uzmanlar, kararın pratik etkisinin sınırlı olabileceğini belirtiyor. Zira birçok eyalet kendi yaş sınırlamalarını uygulamaya devam edebilir ve silah satıcıları yasal risklerden kaçınmak için satış yapmaya çekinebilir. Ayrıca, federal yasaların yanı sıra eyalet yasaları da geçerli olduğundan, 18-20 yaş arası kişilerin tabanca satın alması her yerde serbest hale gelmeyecek. Yine de karar, sembolik olarak silah hakları savunucuları için bir zafer olarak nitelendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de silah düzenlemelerinin gevşetilmesi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel silah politikaları ve güvenlik algısı açısından önem taşıyor. Türkiye, kendi silah mevzuatında yaş sınırlamaları ve ruhsatlandırma konusunda sıkı kurallar uyguluyor. ABD'deki bu karar, uluslararası alanda silah kontrolü rejimlerinin zayıflamasına işaret ediyor. Ayrıca, ABD'nin iç politikadaki bu tür değişiklikleri, NATO içindeki savunma ve güvenlik iş birliğini dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, bölgesel güvenlik dengelerini gözeterek kendi silah politikalarını gözden geçirebilir.
