ABD'de Bağımsızlık Günü olarak kutlanan 4 Temmuz'da en fazla havai fişek kazasının hangi eyalette yaşandığı açıklandı. Epidemiyologlar, evde tedavi edilen küçük yanıklar ve mülk yangınlarının hacminin, yıllık acil servis kayıtlarının gösterdiğinden dört ila on kat daha yüksek olduğunu tahmin ediyor. Veriler, özellikle Güney ve Ortabatı eyaletlerinde yoğunlaşan kazaların, her yıl binlerce kişinin yaralanmasına yol açtığını ortaya koyuyor.
Gelişmenin arka planı
Federal Acil Durum Yönetimi Ajansı (FEMA) ve ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu (CPSC) verilerine göre, 4 Temmuz haftası boyunca havai fişek kaynaklı acil servis başvuruları her yıl düzenli olarak artış gösteriyor. Ancak epidemiyologlar, gerçek kaza sayısının çok daha yüksek olduğunu vurguluyor. Hafif yaralanmaların hastaneye gitmeden evde tedavi edilmesi ve küçük çaplı yangınların itfaiyeye bildirilmemesi bu farkın başlıca nedenleri arasında sayılıyor.
En fazla kazanın yaşandığı eyaletler arasında Teksas, Florida ve Kaliforniya başı çekiyor. Bu eyaletlerde nüfus yoğunluğunun yüksek olması ve havai fişek kullanımına yönelik gevşek düzenlemeler dikkat çekiyor. Teksas'ta havai fişek satışı ve kullanımı yaygın olarak serbestken, Florida'da belediyelerin getirdiği kısıtlamalar yetersiz kalıyor.
CPSC, 2022 yılında Amerika genelinde 4 Temmuz çevresinde havai fişeklerle ilgili 11.000'den fazla acil servis başvurusu olduğunu bildirdi. Ölümcül kazaların sayısı sınırlı olsa da el ve yüz yanıkları, görme kaybı gibi ciddi yaralanmalar sıkça raporlanıyor. Profesyonel gösteriler de zaman zaman hatalı ekipman veya yanlış kullanım nedeniyle kazalara sahne oluyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Havai fişek kazaları küresel bir sorun olmakla birlikte, ABD'de 4 Temmuz gibi yoğun kullanımın yaşandığı belirli günlerde ciddi boyutlara ulaşıyor. Avrupa ülkelerinde ise yılbaşı gecesi benzer bir risk oluşturuyor. Almanya'da her yıl binlerce kişi yılbaşı havai fişekleri nedeniyle yaralanırken, İtalya ve Fransa'da da düzenlemeler son yıllarda sıkılaştırılmış durumda.
Havai fişek kullanımı yalnızca insan sağlığını değil, çevreyi de olumsuz etkiliyor. Ağır metaller ve kimyasallar içeren fişekler toprağı ve suyu kirletiyor. Ayrıca evcil hayvanlar ve yaban hayatı da yüksek ses ve ışıklardan strese giriyor. Yangın riski, kurak bölgelerde orman yangınlarına yol açarken, özellikle Kaliforniya'daki yangın sezonuyla çakışması endişeleri artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de havai fişek kullanımı özellikle özel günlerde ve düğünlerde yaygın olmakla birlikte, son yıllarda can kayıpları ve yangınlar nedeniyle tartışmalar yaşanmıştır. 2020 yılında Sakarya'da bir havai fişek fabrikasında meydana gelen patlama, bu alandaki güvenlik açıklarını gözler önüne sermişti. Türkiye'de havai fişek satışı ve kullanımına ilişkin düzenlemeler ABD'deki kadar gevşek olmasa da, denetim yetersizlikleri ve kaçak üretim sorunları devam etmektedir. ABD'deki kaza istatistikleri, Türkiye'de de benzer önlemlerin alınması gerektiğine işaret etmektedir. Özellikle kalabalık kentsel alanlarda ve kurak mevsimlerde havai fişek kullanımının daha sıkı kurallara bağlanması, can ve mal kaybını önleyebilir.
