ABD, 11 Eylül 2001'de düzenlenen ve yaklaşık 3 bin kişinin ölümüne yol açan saldırıların 25. yıl dönümünde, ülke genelinde anma törenleri düzenledi. New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin bulunduğu alanda, Pentagon'da ve Pennsylvania kırsalında hayatını kaybedenler için saygı duruşunda bulunuldu. Başkan Joe Biden, yaptığı açıklamada "ulusun yarasının hâlâ taze olduğunu" belirterek, "teröre karşı mücadelede birlik ve kararlılık" mesajı verdi.
Saldırıların arka planı ve ABD'nin tepkisi
11 Eylül 2001'de El Kaide militanları, kaçırdıkları dört yolcu uçağıyla ABD'nin simge yapılarını hedef aldı. İki uçak New York'taki Dünya Ticaret Merkezi kulelerine çarparak bu yapıların çökmesine neden oldu; bir uçak Pentagon'a saldırdı; dördüncü uçak ise yolcuların müdahalesi sonucu Pennsylvania'da düştü. Saldırılarda 2.977 kişi yaşamını yitirdi, binlerce kişi yaralandı. Bu olay, ABD'nin "teröre karşı küresel savaş" politikasını başlatmasına zemin hazırladı. Ekim 2001'de Afganistan'a askeri müdahale düzenlendi, 2003'te Irak işgal edildi. Bu süreçte ABD, askeri ve istihbarat harcamalarını artırdı; Guantanamo Körfezi'nde tutukluların tutulduğu tesis açıldı; 2001'de kabul edilen Patriot Act ile iç güvenlik yasaları genişletildi.
25 yıl sonra, saldırıların doğrudan sonuçları hâlâ hissediliyor. Afganistan'daki savaş 2021'de ABD askerlerinin çekilmesiyle sona erdi, ancak bölgede istikrarsızlık sürüyor. Irak'ta ise 2003 işgali sonrası ortaya çıkan kaos, DEAŞ'ın yükselişine ortam hazırladı. ABD'de 11 Eylül sonrası oluşturulan İç Güvenlik Bakanlığı ve Ulusal Terörle Mücadele Merkezi gibi kurumlar, güvenlik politikalarının ayrılmaz parçası hâline geldi. Saldırılar ayrıca İslamofobi ve göçmen karşıtlığını körükledi; Müslüman topluluklar yıllarca ayrımcılıkla mücadele etti.
Anma törenleri ve güncel tartışmalar
New York'taki "Ground Zero" olarak bilinen alanda düzenlenen törende, hayatını kaybedenlerin isimleri okundu; saat 08:46'da (yerel saatle) birinci kulenin vurulduğu an sirenler çalındı. Törene saldırıda yakınlarını kaybeden aileler, kurtarma görevlileri ve siyasi liderler katıldı. Başkan Biden, törenin ardından yaptığı konuşmada, "Bugün partizanlığı bir kenara bırakıp, ortak acımızı paylaşıyoruz" dedi. Eski Başkan George W. Bush da törende konuşarak, "Ülkemizin birliği, teröristlerin en büyük korkusudur" ifadelerini kullandı.
Ancak anma törenleri, ABD'deki siyasi kutuplaşmanın gölgesinde gerçekleşti. Bazı aileler, hükümetin saldırıların ardındaki gerçekleri yeterince araştırmadığını savunarak yeni bir soruşturma çağrısı yaptı. Ayrıca, 2021'de Afganistan'dan çekilme kararı ve sonrasında yaşanan kaos, eleştirilerin odağında. Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, "Terör tehdidi hâlâ devam ediyor, ancak doğası değişti" diyerek, yeni tehditlerin siber saldırılar ve iç terörizm olduğunu vurguladı.
11 Eylül saldırıları, küresel güvenlik anlayışını derinden etkiledi. NATO, tarihinde ilk kez 5. Madde'yi işleterek ABD'ye destek verdi. Birçok ülke terörle mücadele yasalarını sıkılaştırdı. Ancak, 20 yıllık savaşların ardından ABD'nin askeri müdahaleleri sorgulanır hâle geldi. Son yıllarda yapılan kamuoyu araştırmaları, Amerikalıların önemli bir kısmının Afganistan ve Irak savaşlarını "gereksiz" bulduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika önceliklerini de etkiledi. Olay sonrası ABD ile terörle mücadelede iş birliği artarken, Türkiye kendi içindeki terör örgütlerine karşı uluslararası destek arayışına girdi. 2003'teki Irak işgali, Türkiye'nin bölgesel dengelerini sarstı; PKK'nın Irak'ın kuzeyindeki varlığı konusunda ABD ile yaşanan anlaşmazlıklar zaman zaman gerilime yol açtı. 2010'larda DEAŞ'ın yükselişi, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir tehdit hâline geldi. Bugün ise ABD'nin Afganistan'dan çekilmesi, Türkiye'nin bölgesel rolünü yeniden tanımlamasını gerektiriyor. Ayrıca, 11 Eylül sonrası artan İslamofobi, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde zaman zaman gündeme gelen bir hassasiyet olarak öne çıkıyor. Türkiye, terörle mücadelede uluslararası iş birliğini savunurken, aynı zamanda kendi güvenlik çıkarlarını koruma dengesini gözetiyor.
