Avrupa Birliği, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları sürerken, 25 Haziran'da Lüksemburg'da yapılacak Bakanlar Konseyi toplantısında Ukrayna ve Moldova ile resmi olarak katılım müzakerelerine başlama kararı aldı. Brüksel'de bir araya gelen 27 üye ülkenin büyükelçileri, 14 Haziran 2024'te yaptıkları toplantıda müzakerelerin başlatılmasına yeşil ışık yakarken, bu karar hem Kiev hem de Kişinev yönetimleri için tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
AB üyeleri, Macaristan'ın itirazlarına rağmen Ukrayna ve Moldova'nın üyelik müzakerelerine başlamasına onay verdi. Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, uzun süredir Ukrayna'daki Macar azınlığın haklarını gerekçe göstererek müzakereleri bloke etme tehdidinde bulunuyordu. Ancak Brüksel'deki diplomatik kaynaklara göre, Macaristan'ın Avrupa Birliği dönem başkanlığını devralacağı 1 Temmuz öncesinde bu kararın alınması için yoğun bir diplomatik trafik yaşandı. AB Konseyi, Ukrayna'nın yargı reformu, yolsuzlukla mücadele ve oligarkların etkisinin sınırlandırılması gibi alanlarda kaydettiği ilerlemeyi takdirle karşılarken, Moldova'nın da demokratik standartlara uyum konusunda önemli adımlar attığını belirtti.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, kararı “tarihi bir adım” olarak nitelendirirken, “Ukrayna AB'ye ait bir ülkedir, bu süreç savaşın zorluklarına rağmen devam edecek” dedi. Kiev yönetimi, bir yandan savaşın yıkıcı etkileriyle mücadele ederken diğer yandan AB standartlarına uyum için yoğun bir reform süreci yürütüyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de, “Ukrayna ve Moldova halkları bizim ailemizin bir parçası” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar, sadece aday ülkelerin AB yolculuğu açısından değil, aynı zamanda Rusya-Ukrayna savaşının jeopolitik boyutu açısından da kritik önem taşıyor. Rusya, Ukrayna'nın Batı kurumlarına entegrasyonunu kendi güvenliğine tehdit olarak görüyordu ve bu durum savaşın tetikleyicilerinden biri olarak kabul ediliyor. Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, AB'nin kararının “Rusya'nın çıkarlarına aykırı” olduğunu savundu. Ancak Batılı uzmanlar, bu adımın Rusya'ya karşı birliğin güçlendirilmesi anlamına geldiği yorumunu yapıyor. Ukrayna'nın NATO üyeliği konusunda henüz bir ilerleme kaydedilmemiş olsa da, AB üyelik süreci Kiev'e siyasi ve ekonomik destek sağlamaya devam ediyor. Moldova ise, Transdinyester sorunu ve Rusya'nın Gagavuzya üzerindeki etkisi gibi kendi güvenlik tehditleriyle uğraşırken, bu karar sayesinde Brüksel'e daha da yakınlaşmış oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna ve Moldova'nın AB üyelik müzakerelerine başlamasını genel olarak olumlu karşılamakla birlikte, bu sürecin Karadeniz bölgesindeki dengeleri nasıl etkileyeceğini yakından izliyor. Ankara, hem Ukrayna ile savunma sanayii işbirliği hem de Moldova ile ticari ilişkiler bağlamında bu gelişmeyi kendi çıkarları açısından değerlendiriyor. Ancak Türkiye'nin kendi AB üyelik sürecinin uzun süredir askıda olması, bu tür genişleme kararlarına Ankara'nın temkinli yaklaşmasına neden oluyor. Uzmanlar, AB'nin Doğu Avrupa'ya odaklanmasının Türkiye'nin üyelik perspektifini daha da gölgeleyebileceğine dikkat çekerken, Ankara'nın kendi müzakere sürecini canlandırmak için yeni bir strateji geliştirmesi gerektiğini belirtiyor.
