Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Nisan 2025 Çarşamba günü Ukrayna ile bir "drone anlaşması" imzalandığını duyurdu. Anlaşma, savaş alanında kritik öneme sahip insansız hava araçlarının (İHA) ortak üretimini artırmayı hedefliyor. Brüksel'de düzenlenen bir basın toplantısında konuşan von der Leyen, bu iş birliğinin hem Ukrayna'nın acil savunma ihtiyaçlarını karşılayacağını hem de Avrupa'nın savunma teknolojilerindeki rekabet gücünü artıracağını belirtti. Anlaşma, AB'nin Ukrayna'ya olan bağlılığının somut bir göstergesi olarak değerlendirilirken, aynı zamanda kıtanın savunma sanayiinde bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Kapsamı
Ukrayna, Rusya'nın 2022'de başlattığı tam kapsamlı işgalden bu yana İHA teknolojisinde çarpıcı bir ilerleme kaydetti. Özellikle Bayraktar TB2 gibi Türk yapımı İHA'ların yanı sıra yerli üretim kamikaze dronlar, savaşın seyrini etkileyen unsurlar arasında yer aldı. Ukrayna'nın savaş alanında kazandığı bu deneyim, AB için paha biçilmez bir bilgi kaynağı oluşturuyor. Von der Leyen, imza töreninde yaptığı açıklamada, "Ukrayna, dronların savaş alanında nasıl kullanılacağını pratikte gösterdi. Biz de bu bilgiyi Avrupa'nın endüstriyel kapasitesiyle birleştirerek ortak üretime geçiyoruz" dedi.
Anlaşma kapsamında AB, Ukrayna'ya İHA teknolojisi transferi ve ortak Ar-Ge çalışmaları için 200 milyon avroluk bir fon ayıracak. Ayrıca, Ukrayna'nın savaş sırasında geliştirdiği yazılım ve taktiklerin AB üyesi ülkelerin savunma şirketleriyle paylaşılması öngörülüyor. Bu iş birliği, keşif, vuruş ve elektronik harp yeteneklerine sahip yeni nesil İHA'ların geliştirilmesini de içeriyor. Uzmanlar, anlaşmanın kısa vadede Ukrayna'ya mühimmat tedarikini hızlandıracağını, uzun vadede ise Avrupa'nın kendi İHA ekosistemini kurmasına zemin hazırlayacağını belirtiyor.
Avrupa Savunma Sanayii İçin Stratejik Dönüşüm
Bu anlaşma, AB'nin savunma alanında stratejik özerklik hedefinin somut bir adımı olarak değerlendiriliyor. NATO'nun Avrupa kanadı, uzun süredir ABD'nin askeri teknolojisine bağımlı. Ancak Ukrayna savaşı, İHA'lar gibi maliyet etkin ve etkili sistemlerin önemini ortaya koydu. AB, bu alanda hem Ukrayna'nın deneyiminden yararlanarak hem de kendi endüstriyel kapasitesini harekete geçirerek, küresel İHA pazarında söz sahibi olmayı amaçlıyor. Fransa ve Almanya'nın öncülüğünde yürütülen Avrupa Savaş Hava Aracı (FCAS) projesi bile bu yeni dalgadan etkilenebilir; zira birçok uzman, geleceğin hava savaşlarının insansız sistemlerle şekilleneceğini vurguluyor.
Anlaşmanın bir diğer boyutu da teknoloji transferinin yarattığı güven riskleri. AB, Ukrayna'ya sağlanan teknolojinin Rusya'nın eline geçmemesi için sıkı önlemler alacağını duyurdu. Ayrıca, ortak üretim tesislerinin Polonya ve Romanya gibi Doğu Avrupa ülkelerinde kurulması planlanıyor. Bu durum, hem lojistik avantaj sağlayacak hem de bölgenin savunma sanayi altyapısını güçlendirecek. Von der Leyen, "Bu anlaşma, sadece bugünün savaşına değil, yarının Avrupa'sına da yatırımdır. Ukrayna'nın direnişinden öğrendiklerimizi, kıtamızın güvenliği için kullanacağız" ifadelerini kullandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Bayraktar TB2 gibi platformlarla İHA teknolojisinde küresel bir oyuncu haline gelmiş durumda. AB-Ukrayna ortak üretim anlaşması, Türk savunma sanayiinin ihracat potansiyelini doğrudan etkileyebilir. Zira AB, kendi İHA ekosistemini kurarak Türkiye'nin bu alandaki pazar payını daraltabilir. Öte yandan, anlaşma Türkiye'yi Avrupa ile teknoloji paylaşımına zorlayabilir; zira Ankara, Ukrayna ile savaş öncesinde güçlü savunma iş birlikleri kurmuştu. Türkiye'nin bu süreçte hem AB ile rekabet edip hem de Ukrayna ile mevcut bağlarını koruması, denge politikası açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca, AB'nin İHA alanında bağımsızlaşması, NATO içinde Türkiye'nin elini zayıflatabilir.
