Avrupa Birliği'nin (AB) yeni dijital sınır geçiş sistemi, yaz seyahat sezonunun zirvesine yaklaşılırken havalimanlarında ciddi gecikmelere ve kaosa neden oluyor. Avrupalı havayolu şirketleri ve havalimanı işletmecileri, sistemin askıya alınması veya esnetilmesi için çağrıda bulunuyor. Yeni sistem, Schengen bölgesine giriş yapan üçüncü ülke vatandaşlarının parmak izi ve yüz tanıma verilerini kaydetmeyi zorunlu kılıyor. Ancak uygulama, bazı havalimanlarında saatler süren kuyruklara ve yolcuların uçaklarını kaçırmasına yol açtı.
Sistemin arka planı ve yaşanan aksaklıklar
AB'nin Giriş/Çıkış Sistemi (EES) olarak adlandırılan bu dijital uygulama, aslında 2022'de devreye alınmayı planlanmış, ancak teknik sorunlar ve üye ülkelerin hazırlıksızlığı nedeniyle ertelenmişti. Şimdi kademeli olarak uygulanmaya başlanan sistem, özellikle İngiltere gibi AB dışı ülkelerden gelen yolcuları etkiliyor. İngiltere, Brexit sonrası AB vatandaşlarına kendi sınır sistemini uygularken, AB de İngiliz vatandaşlarına EES'yi uygulamaya başladı. Londra Heathrow, Paris Charles de Gaulle ve Amsterdam Schiphol gibi büyük havalimanlarında sistemin yavaş çalışması nedeniyle yolcular 2-3 saat beklemek zorunda kalıyor. Havayolları, bu gecikmelerin yaz aylarında daha da kötüleşeceğini ve uçuş iptallerine yol açabileceğini belirtiyor.
Avrupa Havalimanları Konseyi (ACI Europe) ve Havayolu Taşıyıcıları Birliği (A4E), ortak bir açıklama yaparak AB Komisyonu'na acil esneklik çağrısında bulundu. Açıklamada, "Sistemin şu anki haliyle işletilmesi sürdürülemez. Yaz sezonunda milyonlarca yolcu etkilenecek. En azından geçici bir süre için sistemin askıya alınmasını veya üye ülkelere uygulama takdir yetkisi verilmesini talep ediyoruz" ifadeleri kullanıldı. A4E CEO'su, konuyla ilgili yaptığı basın toplantısında, "AB'nin güvenlik hedeflerini anlıyoruz ancak uygulamanın pratikte yarattığı sıkıntılar, seyahat özgürlüğünü ve ekonomiyi olumsuz etkiliyor" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, yalnızca AB vatandaşlarını değil, turizm ve iş seyahati açısından AB'yi ziyaret eden milyonlarca kişiyi ilgilendiriyor. AB, 2024 yazında rekor sayıda turist beklerken, yaşanan aksaklıkların turizm gelirlerini düşürmesi ve ticari seyahatleri olumsuz etkilemesi olası. Özellikle İngiltere ile AB arasındaki uçuşlar yoğun şekilde etkileniyor. İngiltere Ulaştırma Bakanlığı, AB Komisyonu ile temasa geçtiğini ve çözüm için görüşmelerin sürdüğünü açıkladı. Öte yandan, sistemin tam kapasite devreye girmesi halinde, Türkiye gibi AB'ye üye olmayan ancak yoğun seyahat trafiğine sahip ülkelerin vatandaşları da benzer sorunlarla karşılaşabilir. Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), sınır geçiş süreçlerinin modernizasyonunun önemine dikkat çekerken, "Sistemlerin test edilmeden uygulamaya konulması, uluslararası seyahat güvenini zedeleyebilir" uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile vize serbestisi ve Gümrük Birliği'nin güncelleştirilmesi müzakerelerinde benzer bir dijital sınır sisteminin uygulanması gündemini yakından takip etmektedir. AB'nin EES'de yaşadığı aksaklıklar, Türkiye'nin olası bir entegrasyon sürecinde karşılaşabileceği teknik zorluklara işaret etmektedir. Ayrıca, Türk vatandaşlarının AB'ye seyahatleri bu sistemden etkileneceği için, olası gecikmelerin turizm ve ticaret üzerindeki yansımaları dikkate alınmalıdır. Türkiye, çözüm için AB ile teknik işbirliğini artırmalı ve kendi sınır yönetim sistemlerini AB standartlarına uyumlu hale getirmelidir. Bu kriz, Türkiye'ye sürecin hazırlıklı ve aşamalı yürütülmesi gerektiği konusunda önemli bir ders vermektedir.
