Avrupa Birliği ülkelerinin art arda uygulamaya koyduğu geçici sınır kontrolleri, Schengen Bölgesi içindeki bekleme sürelerini ortalama iki katına çıkardı. Yeni uygulamalar, özellikle Almanya, Fransa ve Hollanda gibi ülkelerde yoğun ticaret yollarında gecikmelere yol açarken, hem vatandaşların seyahat sürelerini hem de lojistik maliyetleri önemli ölçüde artırdı. Bu durum, Avrupa ekonomisinin can damarı olan serbest dolaşım ilkesini zayıflatıyor ve tedarik zincirlerinde aksamalara neden oluyor. Uzmanlar, uygulamaların devam etmesi halinde bölgesel ticaret hacminde ciddi daralmalar yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Schengen Bölgesi'nin kurucu ilkelerinden biri olan sınır kontrollerinin kaldırılması uzun yıllardır Avrupa entegrasyonunun sembolü olarak görülüyordu. Ancak son yıllarda artan göç hareketleri, terör tehditleri ve iklim değişikliğine bağlı güvenlik endişeleri, üye ülkeleri geçici kontrollere daha sık başvurmaya itiyor. Avrupa Komisyonu'nun verilerine göre, 2024 yılında Schengen ülkeleri toplam 450'den fazla kez geçici sınır kontrolü ilan etti; bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 30 artış gösterdi. Kontroller, özellikle Almanya'nın Polonya ve Çekya sınırlarında, Fransa'nın İtalya ve İspanya sınırlarında yoğunlaşıyor. Ticaret odaları, bu durumun özellikle taze gıda ve lojistik sektörlerinde haftalık maliyetleri milyonlarca euro artırdığını hesaplıyor. Firistane, şirketlerin depolama ve planlama maliyetlerini yükselttiğini belirtiyor.
Sınır kontrollerinin uzaması, AB'nin dijital sınır sisteminin (EES) tam olarak devreye girmemiş olmasıyla da bağlantılı. Biyometrik veri tabanına dayanan bu sistemin 2025 sonunda uygulanması bekleniyor ancak teknik aksaklıklar ve üye ülkeler arasındaki koordinasyon eksikliği süreci yavaşlatıyor. Bu arada İspanya'nın göçmenlere yönelik af kararı ise İtalya ve Yunanistan gibi ülkelerde endişeyle karşılanıyor; Madrid yönetimi, ülkedeki yasadışı göçmen sayısını azaltmayı ve kayıt dışı ekonomiyi vergilendirmeyi hedefliyor. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, bu adımın entegrasyonu güçlendireceğini savunurken, muhalefet bunun yeni göç dalgalarını teşvik edeceğini öne sürüyor. Öte yandan, Türkiye'de kabul edilen yeni yasa, PKK üyeleriyle ilgili cezai düzenlemeleri içeriyor ve bu durum Avrupa'daki Kürt aktivistlerin tepkisini çekiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Uzmanlar, sınır kontrollerinin yalnızca Avrupa'yı değil, küresel tedarik zincirlerini de etkilediğini vurguluyor. Avrupa Birliği, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 15'ini oluşturuyor; bu yüzden gümrüklerde yaşanan gecikmeler, Asya'daki üreticilerden Kuzey Amerika'daki perakendecilere kadar geniş bir yelpazede maliyet artışlarına yol açıyor. Aynı zamanda, serbest dolaşımın kısıtlanması, AB'nin temel değerlerinden biri olan açık sınır politikasının geleceğini tartışmaya açıyor. Aşırı sağ partilerin güç kazandığı bazı ülkelerde, kalıcı sınır kontrolleri talebi güçleniyor; ancak Avrupa Komisyonu, bu tür uygulamaların istisnai nitelikte olduğunu ve kalıcı hale getirilmeyeceğini dile getiriyor. Jeopolitik analistler, Avrupa'nın savunma ve güvenlik alanında daha bağımsız bir tutum almasının da bu tartışmaları alevlendirdiğini belirtiyor; özellikle Rusya tehdidi karşısında sınırların daha sıkı denetlenmesi gerektiğini savunanlar çoğunlukta.
İspanya'daki göçmen affı ise AB'nin ortak göç politikasındaki çatlakları derinleştiriyor. Üye ülkeler, düzensiz göçle mücadelede farklı yaklaşımlar benimserken, Madrid’in bu adımı Brüksel'in uyum çabalarına gölge düşürüyor. Benzer şekilde, Türkiye'deki yeni yasa, AB ile Türkiye arasındaki ilişkilerde yeni bir gerginlik kaynağı olabilir; zira Avrupa'da yaşayan Kürt toplulukları, bu yasanın ifade özgürlüğünü kısıtlayacağını ve siyasi mücadeleyi suç saydığını ileri sürüyor. Türkiye ise yasanın ulusal güvenliği korumaya yönelik olduğunu ve Avrupa ülkelerinin de benzer düzenlemelere sahip olduğunu savunuyor. Bu gelişmeler, AB'nin iç uyumunu zayıflatırken, dış politikada ortak bir duruş sergilemesini güçleştiriyor. Özellikle Balkanlar'daki genişleme sürecinde, aday ülkelerin Schengen kurallarına uyumu da bu belirsizlikten etkileniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'deki sınır kontrollerinin artması, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir gelişme. Türkiye, Avrupa pazarına yapılan ihracatın büyük bir bölümünü karayoluyla gerçekleştiriyor; bu nedenle gümrüklerde yaşanan gecikmeler Türk ihracatçılarının maliyetlerini artırıyor ve rekabet gücünü zayıflatıyor. Ayrıca, Türk vatandaşlarının AB ülkelerine seyahat süreleri uzarken, vize süreçlerinde de sıkılaşma bekleniyor. İspanya'daki göçmen affı, Türkiye'den geçen göç rotalarını etkileyerek yeni düzensiz göç dalgaları yaratabilir; bu da sınır güvenliği ve göç yönetimi maliyetlerini artıracaktır. Öte yandan, Türkiye'nin PKK'ya yönelik yeni yasası, AB ile arasındaki terörle mücadele işbirliğini derinleştirebileceği gibi, insan hakları alanında eleştirilere de yol açabilir. Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde bu tür güvenlik ve göç konuları öne çıkarken, tarafların diyalog kanallarını açık tutması kritik önem taşıyor.
