Avrupa Birliği, Rus milyarderler Alisher Usmanov ve Mikhail Fridman'ı yaptırım listesinden çıkardı. Karar, Fransa'nın kapalı kapılar ardında yürüttüğü lobi faaliyetlerinin ardından alındı. Usmanov ve Fridman, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından uygulanan AB yaptırımları kapsamında varlıkları dondurulan ve seyahat yasağı getirilen isimler arasındaydı. Bu gelişme, AB'nin yaptırım politikasında ilk kez bu ölçekte bir geri adım olarak yorumlanıyor.
Yaptırım Kararının Arka Planı
Alisher Usmanov ve Mikhail Fridman, Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından AB tarafından yaptırım listesine alınmıştı. AB, bu isimlerin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yakınlığı ve savaşı destekleyen ekonomik faaliyetlerde bulundukları gerekçesiyle varlıklarını dondurmuştu. Usmanov, özellikle metal ve telekomünikasyon sektörlerindeki yatırımlarıyla; Fridman ise LetterOne ve Alfa Group gibi büyük holdinglerdeki hisseleriyle tanınıyordu. Her iki isim de yaptırımların haksız olduğunu savunarak AB mahkemelerinde itiraz süreci başlatmıştı.
Fransa'nın girişimiyle yürütülen lobi faaliyetleri sonucunda, AB Konseyi'nin yaptırım listesinden bu iki ismi çıkarma kararı aldığı belirtiliyor. Fransa'nın, özellikle Fridman'ın Fransız vatandaşlığı bulunması ve ülkedeki iş çevreleriyle olan bağlantıları nedeniyle bu kararı desteklediği ifade ediliyor. Usmanov'un ise Fransa'da önemli gayrimenkul ve sanat koleksiyonu yatırımları bulunuyor. AB yetkilileri, kararın arkasında hukuki gerekçelerin de olduğunu, ancak siyasi lobinin etkili olduğunu kabul ediyor.
Yaptırım listesinden çıkarılma kararı, AB'nin Rusya'ya yönelik yaptırım rejiminde bir tutarsızlık sinyali olarak değerlendiriliyor. Kararın, AB içinde yaptırımların etkinliği ve adilliği konusunda tartışmalara yol açması bekleniyor. Özellikle Doğu Avrupa ülkeleri, bu tür geri adımların Rusya'ya karşı bir zayıflık göstergesi olduğunu savunuyor. AB Komisyonu ise kararın bağımsız yargı denetimi sonucu alındığını ve yaptırım rejiminin bütünlüğünü koruduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB'nin bu kararı, Batı'nın Rusya'ya yönelik yaptırım cephesinde ilk ciddi çatlak olarak yorumlanıyor. ABD ve Birleşik Krallık, benzer yaptırım listelerini sürdürürken, AB'nin bu adımı transatlantik uyumu zayıflatabilir. Uzmanlar, kararın Rus oligarklara yönelik yaptırımların hukuki dayanağının sorgulanmasına yol açabileceğini ve diğer isimlerin de benzer taleplerde bulunabileceğini belirtiyor.
Fransa'nın tutumu, AB içinde Rusya politikası konusunda farklı yaklaşımların olduğunu gösteriyor. Almanya ve İtalya gibi ülkeler de zaman zaman yaptırımların ekonomik etkileri konusunda endişelerini dile getiriyor. Ancak Polonya ve Baltık ülkeleri, yaptırımların sıkılaştırılmasından yana. Bu karar, AB'nin ortak dış politika ve güvenlik politikasında (CFSP) karar alma mekanizmasının ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor.
Küresel piyasalar açısından, yaptırımdan çıkarılma kararı bu isimlerin uluslararası işlemlerini kolaylaştırabilir. Ancak ABD'nin kendi yaptırım listelerinde bu isimlerin durumu belirsizliğini koruyor. ABD Hazine Bakanlığı'nın (OFAC) listesinde Usmanov ve Fridman hâlâ yaptırımlı olabilir; bu durumda bu kişilerin dolar cinsinden işlem yapması yasak olmaya devam edecek. Bu da AB kararının pratik etkisini sınırlayabilir.
Rusya cephesinden henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Kremlin'e yakın kaynaklar, kararın Batı'nın Rusya'ya karşı birliğinin bozulduğunun kanıtı olduğunu savunuyor. Ukrayna ise kararı eleştirerek, yaptırımlardan muaf tutulan her ismin Rusya'nın savaş makinesine katkı sağladığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşında denge politikası izlerken, Batı'nın yaptırımlarına katılmamıştı. AB'nin bu kararı, Türkiye'nin yaptırım rejimine mesafeli duruşunu haklı çıkarabilecek bir gelişme olarak yorumlanabilir. Ancak Türkiye, AB'nin yaptırım listesinden çıkarılan isimlerle ticari ilişkilerini sürdürürken, ABD yaptırımlarına dikkat etmek zorunda. Karar, Türkiye'nin Rus oligarklarla olan ekonomik bağlantıları açısından yeni fırsatlar yaratabilir; zira bu isimlerin AB'deki varlıkları üzerindeki baskı azalırken, Türkiye üzerinden yapılan işlemler artabilir. Öte yandan, AB'nin yaptırım birliğindeki çatlak, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde yeni bir denge unsuru olabilir. Türkiye, bu tür gelişmeleri yakından takip ederek, kendi ekonomik ve güvenlik çıkarlarını korumaya devam edecektir.
