Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), İspanya'nın 2024 yılında Başbakan Pedro Sanchez hükümeti tarafından çıkarılan ve Katalonya bağımsızlık hareketine katılan kişilere af getiren yasayı AB hukukuna uygun buldu. Lüksemburg merkezli mahkeme, yasanın AB vatandaşlarının serbest dolaşım ve ayrımcılık yasağı gibi temel ilkeleri ihlal etmediğine karar verdi. Bu karar, Katalan ayrılıkçıları ve İspanya merkezi hükümeti arasındaki gerilimi azaltma çabalarının bir parçası olarak görülüyor. Karar, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin daha önce af yasasını bloke etme girişimlerine rağmen geldi.
Yasanın arka planı ve mahkeme süreci
İspanya hükümeti, Ekim 2024'te Katalonya bağımsızlık hareketiyle bağlantılı yüzlerce kişiyi kapsayan geniş bir af yasası çıkarmıştı. Yasa, 2017'de düzenlenen yasa dışı bağımsızlık referandumu ve ardından gelen protestolarla ilgili yargılanan veya hüküm giymiş siyasetçiler, aktivistler ve memurları kapsıyordu. Başbakan Sanchez, bu adımın Katalonya'da siyasi normalleşme ve diyalog için gerekli olduğunu savunmuştu. Ancak muhafazakar ve sağcı partiler ile bazı sivil toplum kuruluşları, yasanın anayasaya ve AB hukukuna aykırı olduğu gerekçesiyle mahkemeye başvurdu. ABAD, yasanın özellikle AB vatandaşlarının hareket özgürlüğünü ve eşit muamele ilkesini ihlal edip etmediğini inceledi. Mahkeme, af yasasının bu hakları ihlal etmediğini, çünkü af tedbirlerinin kamu düzeni ve toplumsal barış gibi meşru amaçlarla sınırlandırıldığını belirtti. Ayrıca, yasanın Katalonya'daki siyasi duruma özgü bir çözüm olduğu ve genel bir af sağlamadığı da vurgulandı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABAD'ın kararı, Avrupa'da azınlık hakları ve bölgesel bağımsızlık hareketleri bağlamında önemli bir emsal teşkil ediyor. Katalonya'daki ayrılıkçı liderler, kararı memnuniyetle karşılarken, İspanya muhalefeti kararı eleştirdi. Karar, aynı zamanda İskoçya, Bask Bölgesi veya Corsika gibi diğer Avrupa bölgelerindeki benzer hareketler için de referans olabilir. AB içinde, üye ülkelerin kendi siyasi krizlerine yönelik çözüm getirme konusunda takdir yetkisini genişletici bir yorum olarak değerlendiriliyor. Kararın uluslararası boyutuna bakıldığında, çatışma sonrası toplumlarda af yasalarının uluslararası hukukla uyumu konusundaki tartışmaları da yeniden alevlendirmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABAD'ın İspanya af yasasını onaylaması, Türkiye'nin AB sürecinde ve kendi iç hukukundaki aflar konusunda dolaylı bir emsal oluşturuyor. Türkiye'de de geçmişte farklı siyasi hareketlere yönelik af yasaları çıkarılmış ve bu yasaların AB hukukuna uygunluğu tartışılmıştı. ABAD'ın, üye ülkelerin iç siyasi krizlere yönelik çözümlerine geniş bir takdir alanı tanıması, Türkiye'nin olası bir AB üyeliğinde benzer uygulamalar için referans alabileceği anlamına geliyor. Ayrıca, kararın Türkiye'nin PKK ile mücadele veya Kürt sorununa yönelik atabileceği adımlar açısından da AB hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi mümkün. Ancak, af yasalarının uluslararası hukuk ve insan hakları standartlarına uygunluğu konusunda her durumun kendi koşulları içinde ele alınması gerektiği unutulmamalı.
