Avrupa Birliği (AB), ABD merkezli diş teli üreticisi Align Technology'ye (Invisalign markasıyla bilinen) antitröst kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle soruşturma başlattı. AB Komisyonu, şirketin diş hekimlerini "etkili bir şekilde" kendi ağız içi tarayıcısı olan iTero'yu satın almaya zorladığını ve böylece rekabeti engellediğini öne sürüyor. Soruşturma, şeffaf plak (aligner) pazarındaki hâkim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığını mercek altına alıyor. Align Technology'nin pazar payı ve dağıtım uygulamaları mercek altında. Şirket, iddiaları reddediyor ancak soruşturma süreci uzun sürebilir.
Gelişmenin arka planı: Şeffaf plak pazarındaki devin stratejisi
Align Technology, dünya genelinde şeffaf plak (aligner) pazarının en büyük oyuncusu. Invisalign markasıyla tanınan şirket, diş hekimlerine ve ortodontistlere lisanslı ürünler sunuyor. Ancak şirketin, hasta taraması ve tedavi planlaması için kendi geliştirdiği iTero ağız içi tarayıcıyı zorunlu hale getirerek bağımsız tarayıcı üreticilerinin (örneğin 3Shape, Medit) pazara girişini engellediği iddia ediliyor. AB Komisyonu'na göre bu uygulama, diş hekimlerini alternatif tarayıcıları kullanmaktan caydırıyor ve yenilikçiliği baltalıyor.
Soruşturma, 2024 yılında şikayet üzerine başlatıldı. Üçüncü taraf tarayıcı üreticileri ve bazı diş hekimleri birlikleri, Align'ın uygulamalarının rekabeti kısıtladığını ve fiyatları yükselttiğini ileri sürüyor. Eğer suçlama sabit olursa, Align Technology AB'de yıllık cirosunun yüzde 10'una kadar para cezası ile karşı karşıya kalabilir. Benzer bir dava, 2022'de ABD'de açılmış ve taraflar anlaşmıştı.
Küresel boyut: Rekabet hukuku ve dijital sağlık teknolojileri
Bu dava, dijital sağlık teknolojileri pazarında büyüyen bir trendi yansıtıyor: Büyük şirketler, kendi ekipmanlarını ve yazılımlarını entegre ederek ekosistem oluşturuyor ve rakipleri dışarıda bırakıyor. AB, özellikle sağlık sektöründe bu tür kilitleme stratejilerine karşı sert önlemler alıyor. Diğer yargı bölgelerinde de benzer soruşturmalar yürütülüyor. AB Komisyonu, bu soruşturmayla sadece diş hekimliği sektöründe değil, tıbbi cihazlar ve yazılım alanında da rekabeti koruma niyetini gösteriyor.
Sürecin sonucu, Avrupa'da dijital ortodonti pazarının geleceğini belirleyecek. Align Technology'nin iTero tarayıcısıyla bağlantılı lisans modeli, pazarın diğer oyuncuları için de emsal teşkil edebilir. AB'nin aldığı karar, küresel çapta benzer iş modellerini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, büyüyen bir diş sağlığı pazarına sahip ve Invisalign gibi markalar Türk diş hekimleri tarafından yaygın olarak kullanılıyor. AB soruşturması, Türk diş hekimlerinin de benzer zorlamalarla karşı karşıya kalıp kalmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Türkiye'de henüz resmi bir şikayet olmasa da, Rekabet Kurumu benzer bir soruşturma başlatabilir. Ayrıca, AB'de alınacak bir karar, Türkiye'nin de aralarında olduğu birçok ülkede rekabet hukuku uygulamalarına emsal oluşturabilir. Türk diş hekimleri, alternatif tarayıcı kullanımı konusunda daha fazla seçenek talep edebilir.
