Avrupa Birliği (AB), Rusya'nın eski müttefiki Ermenistan'a yönelik gıda ve çiçek ithalatını yasaklamasının ardından, Erivan yönetimine ticari destek sağlamak için harekete geçti. Brüksel, Moskova'nın bu hamlesine karşılık olarak Ermenistan'ın ihraç ürünlerine alternatif pazarlar açmayı ve ticaret engellerini aşmak için teknik yardım sağlamayı planlıyor. Karar, Ermenistan'ın son dönemde Batı ile yakınlaşma çabalarının bir sonucu olarak Moskova'nın uyguladığı ekonomik baskıya yanıt niteliği taşıyor.
Rusya'nın ambargosu ve Ermenistan'ın Batı'ya yönelimi
Rusya, geçtiğimiz haftalarda Ermenistan'dan tarım ürünleri, özellikle meyve, sebze ve kesme çiçek ithalatını durdurduğunu duyurdu. Resmi gerekçe olarak 'bitki sağlığı standartlarına uyumsuzluk' gösterilse de, analistler bu hamlenin Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın Batı yanlısı politikalarına bir ceza olduğu görüşünde. Ermenistan, Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) ve Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyesi olmasına rağmen, son yıllarda AB ve NATO ile ilişkilerini derinleştirdi. Özellikle Ukrayna savaşının ardından Moskova'nın bölgedeki etkisinin azalması, Erivan'ın Avrupa'ya yönelmesini hızlandırdı. AB, Ermenistan'a 2023 yılında 10 milyon avro değerinde ekonomik yardım paketi açıklamış, ayrıca ülkeyle ortaklık anlaşması kapsamında ticaret hacmini artırmayı hedeflediğini bildirmişti.
AB'nin yeni destek paketi, Ermenistan'ın ihraç ürünlerine yönelik hedefe yönelik pazar erişimi programlarını, lojistik destek ve standart uyumlaştırma çalışmalarını içerecek. Brüksel ayrıca, Rusya'nın uyguladığı ambargonun etkisini hafifletmek için Ermenistan'a geçici ticaret önlemleri sunmayı değerlendiriyor. AB yetkilileri, yardımın 'Ermenistan'ın ekonomik egemenliğini güçlendirmeyi' amaçladığını vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kafkasya'da denge değişiyor
Rusya'nın Ermenistan'a yönelik ambargosu, sadece ikili ilişkilerde değil, tüm Güney Kafkasya bölgesinde dengeleri etkileyen bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Moskova, uzun yıllar boyunca Erivan'ın en büyük ticaret ortağı ve güvenlik garantörü konumundaydı. Ancak Paşinyan yönetiminin, Dağlık Karabağ sorununda Batı'nın arabuluculuk çabalarına sıcak bakması ve Ukrayna savaşında Rusya'yı eleştiren açıklamaları, Kremlin'in tepkisini çekti. Rusya'nın ambargo kararı, Ermenistan ekonomisi üzerinde ciddi bir baskı oluştururken, Erivan'ı alternatif ticaret yolları aramaya itti. AB, bu fırsatı değerlendirerek Kafkasya'daki nüfuzunu artırmayı hedefliyor. Öte yandan, İran ve Türkiye gibi bölgesel aktörler de süreci yakından izliyor. İran, Ermenistan'la sınır komşusu olarak alternatif bir ticaret koridoru olabilirken, Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme süreci de bu bağlamda yeni bir boyut kazanabilir.
AB'nin bu hamlesi, aynı zamanda Rusya'ya karşı yaptırım politikalarının bir parçası olarak da görülüyor. Brüksel, Moskova'nın ekonomik baskı araçlarını etkisiz hale getirmek için müttefiklerine destek sağlamayı sürdürüyor. Ukrayna'ya verilen destekten sonra, Ermenistan'a yönelik bu yardım AB'nin Doğu Ortaklığı programı kapsamında bölgedeki etkisini genişletme stratejisi olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya-Ermenistan arasındaki ticari gerilim ve AB'nin devreye girmesi, Türkiye'nin Kafkasya politikası açısından önemli bir gelişme. Türkiye, Ermenistan'la sınır kapılarının açılması ve diplomatik ilişkilerin normalleşmesi için süreci yürütüyor; ancak bu süreçte Rusya'nın bölgedeki rolü kritik. Rusya'nın Ermenistan üzerindeki ekonomik baskısı, Erivan'ı alternatif ortaklıklara yöneltebilir. Bu durum, Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme görüşmelerine ivme kazandırabilir. Ayrıca AB'nin Ermenistan'a desteği, Türkiye'nin AB ile ilişkileri bağlamında da değerlendirilebilir; zira AB, Doğu Ortaklığı ülkelerine yönelik politikasında Türkiye'yi de bir ortak olarak görmektedir. Öte yandan, Rusya'nın ambargosu Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecini etkileyebilir; Ankara, bu denklemde Azerbaycan'ın çıkarlarını da gözeterek hareket ediyor. Kısacası, bu gelişme Türkiye'nin Kafkasya'daki dengeleri yeniden değerlendirmesini gerektirecek bir sürecin habercisi.
