Avrupa Birliği (AB), üye ülkelere yönelik gümrük vergisiz çelik ithalat kotasını yarıya indirirken, serbest ticaret anlaşması (STA) bulunan İngiltere ve diğer 11 ülkeye daha avantajlı bir oran tanıdı. Bu adım, blok içi çelik üreticilerini korumak ve küresel aşırı kapasiteyle mücadele etmek amacıyla atıldı. Karar, özellikle STA imzalı ülkeler için kota düşüşünü sadece üçte bir oranında sınırlandırarak ticaret ortakları arasında farklılaştırılmış bir yaklaşımı ortaya koyuyor.
Arka Plan ve Detaylar
AB Komisyonu'nun açıkladığı yeni düzenlemeye göre, AB'nin çelik koruma önlemleri kapsamında belirlenen gümrük vergisiz ithalat kotası 1 Temmuz itibarıyla mevcut seviyesinin yarısına düşürüldü. Bu kota, AB dışından gelen çelik ürünlerine uygulanan gümrük vergilerinden muafiyet sağlıyor. Ancak AB ile STA imzalamış 12 ülke (İngiltere, Norveç, İzlanda, İsviçre, Güney Kore, Kanada, Meksika, Şili, Mısır, Ürdün, Fas ve Tunus) için indirim oranı sadece üçte bir olarak uygulanıyor.
Karar, özellikle İngiltere'nin ayrıcalıklı konumunu vurguluyor. Brexit sonrası AB ile ticaret anlaşması imzalayan İngiltere, diğer STA ortaklarıyla birlikte daha düşük bir indirimle karşı karşıya kalırken, AB ile STA'sı olmayan ülkeler (Çin, Hindistan, Türkiye, Rusya gibi) tam kota kesintisiyle yüzleşecek. AB Komisyonu, bu farklılaştırmanın STA'ların ticaret yaratma etkisini korumak ve ortakları ödüllendirmek amacı taşıdığını belirtiyor.
Çelik sektörü temsilcileri, kararı "koruma önlemlerinin daha hedefli hale getirilmesi" olarak değerlendirirken, bazı AB üyesi ülkeler özellikle İtalya ve İspanya, daha sert indirimlerin kendi çelik üreticilerini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. AB'nin bu adımı, aynı zamanda ABD'nin 2018'de başlattığı çelik tarifelerine bir yanıt olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu karar, küresel çelik ticaretinde bir korumacılık dalgasının parçası olarak görülüyor. ABD, Başkan Donald Trump döneminde %25 çelik tarifesi uygularken, AB de benzer şekilde koruma önlemlerini sıkılaştırıyor. Çin kaynaklı aşırı üretim kapasitesi, dünya genelinde çelik fiyatlarını baskılarken, gelişmiş ekonomiler kendi sanayilerini korumak için çeşitli önlemler alıyor.
AB'nin yeni kotası, özellikle gelişmekte olan ülkeler için endişe yaratıyor. STA'sı olmayan ülkeler, ihracat pazarlarında daralma yaşarken, AB'ye ihracat yapan çelik üreticileri alternatif pazarlar aramak zorunda kalabilir. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına uygunluk açısından bakıldığında, STA'ların ticaret yaratıcı etkisi göz önüne alındığında bu farklılaştırmanın hukuki bir zemini olduğu savunuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşmasına sahip olmasına rağmen bu düzenleme kapsamında ayrıcalıklı ülkeler arasında yer almıyor. AB'nin koruma önlemleri, Türk çelik ihracatçılarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, AB'ye önemli miktarda çelik ihraç eden bir ülke olarak, kota indiriminden tam olarak etkilenecek. Bu durum, Türk çelik sektörünün rekabet gücünü zayıflatabilir ve ihracat gelirlerini azaltabilir. Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve olası bir STA müzakeresi bu bağlamda yeniden gündeme gelebilir. Ayrıca, Çin kaynaklı dampingli çelik ithalatına karşı AB önlemleri Türkiye için de bir model oluşturabilir.
