Avrupa Birliği'nin (AB) bir sonraki çok yıllı mali çerçevesinin (MFF) kabul edilmesi için zorlu bir siyasi mücadele başladı. 27 üye ülke, bütçenin büyüklüğü ve harcama öncelikleri konusunda derin görüş ayrılıkları yaşıyor. Üstelik birçok ülkede yaklaşan ulusal seçimler, müzakerelerin siyasi denklemini daha da karmaşık hale getiriyor. Bu hafta perşembe ve cuma günü yapılacak Avrupa Konseyi zirvesi öncesinde, Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola'nın liderliğinde yoğun diplomatik temaslar sürüyor. Ancak zirveden kapsamlı bir anlaşma çıkması beklenmiyor; amaç, üye ülkeler arasındaki pozisyonları netleştirmek ve müzakere sürecinin yol haritasını belirlemek.
Bütçe Müzakerelerinin Arka Planı
AB'nin 2028-2034 dönemini kapsayacak yeni bütçesi, Birliğin iklim hedefleri, dijital dönüşüm, savunma kapasitesi ve sosyal politikaları için hayati önem taşıyor. Mevcut bütçe 2021-2027 dönemini kapsıyor ve pandemi sonrası ekonomik toparlanma fonu NextGenerationEU ile birlikte yaklaşık 1,8 trilyon euroluk bir hacme sahip. Yeni bütçenin ise enflasyon, Ukrayna savaşı ve artan savunma harcamaları nedeniyle daha da büyük olması gerektiği savunuluyor. Komisyon, önerdiği taslakta bütçeyi GSYH'nin yüzde 1,2'sine yakın bir seviyeye çıkarmayı hedefliyor; ancak net katkı sağlayan ülkeler bu artışa direniyor.
Üye ülkeler arasındaki bölünme yalnızca bütçenin toplam büyüklüğüyle sınırlı değil. Öncelikler konusunda da ciddi farklılıklar var. Fransa ve Güney Avrupa ülkeleri, tarım sübvansiyonları ve uyum fonlarının korunmasını isterken; kuzey ülkeleri ve Almanya gibi net katkıcılar, savunma, inovasyon ve sınır güvenliği gibi alanlara daha fazla kaynak ayrılmasını talep ediyor. Ayrıca Ukrayna'ya verilen desteğin bütçeye entegre edilmesi konusunda da görüş ayrılıkları bulunuyor. Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler, Ukrayna'ya yapılacak yardımların AB bütçesinden finanse edilmesine şüpheyle yaklaşıyor.
Bütçe müzakerelerini zorlaştıran bir diğer faktör de üye ülkelerdeki seçim takvimi. 2025 yılında Almanya'da erken seçim, Polonya'da cumhurbaşkanlığı seçimi ve Çekya'da genel seçimler yapılacak. Ayrıca Fransa'da siyasi istikrarsızlık sürüyor. Bu seçimler, hükümetlerin AB bütçesi konusunda esnek davranmasını zorlaştırıyor; çünkü seçmenler, ulusal çıkarları koruyan liderleri ödüllendiriyor. Özellikle tarım sektörü ve bölgesel kalkınma fonlarından pay alan ülkeler, bu kalemlerde kesintiye gitmeye sıcak bakmıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB bütçesi, sadece Birliğin iç işleyişiyle sınırlı olmayıp küresel jeopolitik dengeler açısından da kritik. Ukrayna'ya verilecek mali destek, Rusya'ya karşı direnişin sürdürülmesi için hayati önemde. Ayrıca AB'nin yeşil dönüşüm ve dijitalleşme hedefleri, küresel iklim müzakereleri ve teknoloji yarışında AB'nin konumunu belirleyecek. Bütçenin gecikmesi veya yetersiz kalması, AB'nin uluslararası alandaki etkinliğini zayıflatabilir. Özellikle ABD ve Çin ile yaşanan ticaret ve teknoloji rekabetinde, AB'nin kendi kaynaklarını harekete geçirmesi gerekiyor. Savunma alanında ise NATO ile uyumlu bir şekilde ortak savunma sanayii projelerine fon ayrılması planlanıyor; bu da Transatlantik ilişkiler açısından önemli.
Bütçe müzakereleri aynı zamanda AB'nin karar alma mekanizmalarının işleyişini de test ediyor. Oybirliği gerektiren konularda veto tehdidi, süreci kilitleyebilir. Avrupa Parlamentosu'nun da bütçe üzerinde onay hakkı bulunuyor ve Parlamento, iklim hedeflerine uygun harcamaların artırılması konusunda ısrarcı. Bu durum, üye ülkeler ile Parlamento arasında yeni bir pazarlık sürecini beraberinde getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin çok yıllı bütçesi, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren fonları da içeriyor. Özellikle Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) kapsamında Türkiye'ye sağlanan destek, AB ile ilişkilerin seyrine bağlı. Bütçenin öncelikleri arasında savunma ve sınır güvenliğinin öne çıkması, Türkiye'nin AB ile güvenlik işbirliğini artırabileceği bir alan yaratabilir. Ancak AB içindeki siyasi bölünmüşlük ve seçim takvimi, Türkiye ile yürütülen üyelik müzakerelerinin yavaşlamasına yol açabilir. Ayrıca Ukrayna'ya ayrılacak fonlar, Batı Balkanlar ve Türkiye gibi diğer aday ülkelere ayrılan kaynakların azalması riskini taşıyor. Türkiye, AB bütçesindeki gelişmeleri yakından takip ederek, gümrük birliği güncellemesi ve vize serbestisi gibi konularda yeni fırsatlar kollayabilir. Bütçe müzakerelerinin uzaması, AB'nin genişleme politikasına olan ilgiyi azaltabilir; bu da Türkiye'nin AB perspektifini olumsuz etkileyebilir.
