Avrupa Birliği, kritik mineraller konusunda Brezilya'ya Çin ve ABD'den daha avantajlı bir ortaklık teklif ediyor. AB Uluslararası Ortaklıklar Komiseri Jozef Síkela, Perşembe günü yaptığı açıklamada, bloğun Brezilya'ya yerel rafinaj ve teknolojiye yatırım sözü verdiğini belirtti. Amaç, Çin'e olan bağımlılığı azaltmak ve yeşil dönüşüm için kritik öneme sahip nadir toprak elementlerinde tedarik zincirini çeşitlendirmek.
Ortaklığın ayrıntıları ve arka planı
Síkela, Brezilya'nın başkenti Brasília'da düzenlenen bir toplantıda, AB'nin teklifinin sadece hammadde tedarikini değil, aynı zamanda işleme ve teknoloji transferini de kapsadığını vurguladı. Brezilya, dünyanın en büyük nadir toprak rezervlerine sahip ülkelerden biri olarak biliniyor. Ancak bu minerallerin çoğu şu anda Çin'de işleniyor ve AB, bu bağımlılığı kırmak için alternatif kaynaklar arıyor.
AB Komisyonu'nun 2023 yılında yayımladığı Kritik Hammaddeler Yasası, Avrupa'nın nadir toprak elementleri ihtiyacının %10'unu yerel madencilikle, %40'ını ise işleme tesisleriyle karşılamayı hedefliyor. Brezilya ile yapılacak anlaşma, bu hedeflere ulaşmada önemli bir adım olarak görülüyor.
Síkela, teklifin ABD ve Çin'in sunduklarından daha kapsamlı olduğunu iddia etti. ABD, Biden yönetimi döneminde Enflasyonu Düşürme Yasası kapsamında kritik minerallere yatırım yaparken, Çin ise uzun vadeli sözleşmelerle pazara hakim durumda. AB'nin avantajı ise sürdürülebilirlik ve insan hakları standartlarına vurgu yapması.
Bölgesel ve küresel boyut
Brezilya ile AB arasındaki bu ortaklık, sadece iki tarafı değil, küresel tedarik zincirlerini de etkileyebilir. Çin, şu anda dünya nadir toprak üretiminin %60'ından fazlasını kontrol ediyor. Avrupa'nın alternatif kaynaklara yönelmesi, Çin'in stratejik üstünlüğünü azaltabilir. Ayrıca, ABD'nin de benzer çabaları var; ancak AB, Brezilya'ya daha yakın ekonomik ilişkiler sunarak öne geçmeyi hedefliyor.
Uzmanlar, bu anlaşmanın AB'nin yeşil enerji hedefleri için kritik olduğunu belirtiyor. Elektrikli araç bataryalarından rüzgar türbinlerine kadar birçok teknolojide nadir toprak elementleri kullanılıyor. Brezilya'nın bu alandaki potansiyeli, ülkeyi küresel bir oyuncu haline getirebilir.
Ancak anlaşmanın nasıl şekilleneceği henüz net değil. Brezilya hükümeti, doğal kaynaklarının yabancı şirketler tarafından sömürülmesine karşı hassas. AB'nin çevresel ve sosyal standartları, bu endişeleri gidermede etkili olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, nadir toprak elementleri konusunda önemli rezervlere sahip ülkeler arasında yer alıyor. Eskişehir'deki 694 milyon tonluk nadir toprak rezervi, Türkiye'yi bu alanda küresel bir oyuncu yapma potansiyeli taşıyor. AB'nin Brezilya ile yaptığı anlaşma, Türkiye için de bir fırsat penceresi açıyor. Ankara, benzer bir ortaklık teklifi alabilir veya Brezilya'dan sonra ikinci alternatif olarak konumlanabilir. Ayrıca, Çin'in hakimiyetini kırmaya yönelik küresel çabalar, Türkiye'nin elini güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin bu potansiyeli hayata geçirmek için yatırım ve teknolojiye ihtiyacı var. AB'nin rafinaj ve teknoloji transferi vaatleri, benzer bir iş birliğinin Türkiye için de mümkün olduğunu gösteriyor.
