Avrupa Birliği, Brexit sonrası uygulamaya konulması planlanan parmak izi ve yüz tanıma teknolojisine dayalı yeni sınır kontrol sisteminin (EES) uygulanmasını ertelemeye yönelik çağrıları reddetti. Yetkililer, yeni sistemin 'mükemmel olmadığını' kabul ederken, 20'den fazla havalimanı ve sınır kapısında 'zor nokta' tespit edildiği belirtildi. Havayolları ve havalimanı işletmecileri, sistemin yolcularda uzun gecikmelere yol açabileceği endişesiyle bir süreliğine askıya alınmasını talep etmişti. Ancak AB Komisyonu, planlanan lansman tarihinden geri adım atmayacağını açıkladı.
Sistem nasıl işleyecek?
EES (Entry/Exit System), Schengen bölgesine giriş ve çıkış yapan üçüncü ülke vatandaşlarının biyometrik verilerini kaydedecek. Sistem, parmak izi ve yüz fotoğrafı alarak her bir yolcunun sınır geçişlerini elektronik ortamda takip etmeyi amaçlıyor. Bu sayede kara listeye alınan kişilerin tespiti kolaylaşacak ve vize ihlallerinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Ancak ilk testlerde, özellikle yoğun havalimanlarında yolcuların kayıt işlemleri için bekleme sürelerinin uzadığı görüldü. Avrupa Havalimanları Konseyi (ACI Europe), sistemin henüz hazır olmadığını ve operasyonel aksaklıkların yolcu memnuniyetini ciddi şekilde etkileyeceğini savunuyor.
Sistemin tam olarak devreye alınmasıyla birlikte, AB üyesi ülkelerin sınır geçişlerinde elle damga basma uygulaması sona erecek. Ancak teknik altyapı yetersizliği ve personel eğitimindeki eksiklikler nedeniyle bazı üye ülkelerin daha fazla hazırlık süresine ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. AB Komisyonu, sorunlu olduğu kabul edilen noktaların bir listesini hazırlayarak iyileştirme çalışmalarını hızlandırdığını ifade etti.
Havayolları ve yolcu endişeleri
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) ve Avrupa Havayolları Birliği (A4E), EES'nin uygulanmasının ardından büyük gecikmeler yaşanacağı uyarısında bulundu. Özellikle yoğun seyahat dönemlerinde, İngiltere ve AB arasındaki uçuşlarda check-in ve sınır geçiş sürelerinin katlanarak artabileceği ifade ediliyor. IATA'ya göre, parmak izi ve yüz tanıma taramalarının elle yapıldığı durumlarda her yolcu için işlem süresi 15-20 saniye daha uzayacak, bu da büyük kuyruklara yol açacak. Havayolları, AB'nin teknolojiyi yeterince test etmeden uygulamaya sokması durumunda kaos yaşanabileceği konusunda uyarıyor.
Öte yandan, AB Komisyonu, sistemin kademeli olarak devreye alınacağını ve pilot uygulamaların sorunsuz ilerlediğini belirtiyor. Ancak sivil toplum kuruluşları, biyometrik verilerin güvenliği ve mahremiyet açısından riskler oluşturduğuna dikkat çekiyor. Veri koruma otoriteleri, sistem kapsamında toplanan bilgilerin kötüye kullanımına karşı yeterli önlem alınmasını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
EES sisteminin uygulanması, Türkiye'nin AB ile vize serbestisi diyaloğu açısından önemli bir başlık oluşturuyor. Türkiye, AB'ye vizesiz seyahat için 72 kriteri yerine getirdiğini savunurken, AB özellikle biyometrik pasaport ve sınır güvenliği konularında ilave düzenlemeler talep ediyor. EES'nin sorunsuz işlemesi, Türkiye-AB arasında ilerleyen bir vize serbestisi sürecinin sinyali olarak görülebilir. Ancak sistem yaşadığı aksaklıklar, AB'nin sınır yönetimi konusundaki hazırlık seviyesini sorgulatıyor. Öte yandan, Türk vatandaşlarının İngiltere ve AB ülkelerine seyahatlerinde EES nedeniyle olası gecikmeler, turizm ve ticaret hacmini etkileyebilir. Sistemin Türkiye açısından doğrudan bir risk oluşturmadığı, ancak AB'nin sınır politikalarındaki teknik zorlukların dikkatle izlenmesi gerektiği değerlendiriliyor.
