Avrupa Birliği'ne seyahat eden yolcular, 6 Eylül'de sona erecek olan sınır kontrolü esneklik kurallarının ardından yeniden uzun kuyruklarla karşı karşıya kalabilir. Kaynaklar, bazı AB üyesi ülkelerin bu tarihten sonra yeni Giriş-Çıkış Sistemi (EES) kapsamındaki biyometrik kontrolleri uygulamayacağını işaret ediyor. Bu durum, yaz aylarında Avrupa'ya seyahat eden milyonlarca yolcu için belirsizlik ve olası gecikmeler anlamına geliyor.
Gelişmenin Arka Planı: EES Nedir ve Neden Gündemde?
Giriş-Çıkış Sistemi (EES), Avrupa Birliği'nin Schengen bölgesine kısa süreli seyahat eden üçüncü ülke vatandaşlarının kayıt altına alınmasını sağlayan otomatik bir biyometrik sistemdir. Sistem, yolcuların parmak izlerini ve yüz görüntülerini toplayarak pasaport damgası uygulamasının yerini almayı hedefliyor. Amaç, sınır güvenliğini artırmak, kaçak göçü engellemek ve vize sürelerinin aşılmasını tespit etmek. EES'in kademeli olarak 2024 sonbaharında devreye alınması planlanıyordu, ancak teknik altyapı sorunları ve üye ülkeler arasındaki koordinasyon eksikliği nedeniyle takvim sürekli ertelendi.
Son olarak, 6 Eylül 2026 tarihine kadar geçerli olan esneklik kuralları, üye ülkelere biyometrik kontrolleri zorunlu olmadan uygulama imkânı tanıyordu. Bu tarihten sonra ise tüm sınır kapılarında EES'in tam kapasiteyle çalışması gerekiyordu. Ancak kaynaklar, bazı üye ülkelerin bu yükümlülüğü yerine getiremeyeceğini veya siyasi nedenlerle uygulamayacağını belirtiyor. Özellikle Yunanistan, İtalya ve İspanya gibi turizm gelirleri yüksek ülkelerin, yoğun yaz sezonunda sınırlarda oluşabilecek kaosu gerekçe göstererek ek süre talep ettiği biliniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sınırlarda Yeni Dönem ve Olası Sonuçlar
EES'in tam olarak uygulanmaması, sadece AB içinde değil, küresel seyahat ve ticaret açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Avrupa, dünyanın en çok ziyaret edilen turizm bölgelerinden biri. 2025 yılında Schengen bölgesine 400 milyondan fazla üçüncü ülke vatandaşının giriş yaptığı tahmin ediliyor. Bu yolcuların büyük bir kısmı İngiltere, ABD, Kanada, Japonya ve Körfez ülkelerinden geliyor. Biyometrik kontrollerin gecikmesi veya karmaşık hale gelmesi, bu ülkelerin vatandaşları için seyahat planlarını olumsuz etkileyebilir.
Öte yandan, EES'in tam olarak hayata geçmemesi, AB'nin sınır güvenliği politikalarına duyulan güveni sarsabilir. Popülist partiler, sistemin işlevsizliğini göstererek göçmen karşıtı söylemlerini güçlendirebilir. Ayrıca, etkin bir biyometrik takip sisteminin olmaması, terörizm ve organize suçla mücadelede güvenlik açıkları yaratabilir. Uzmanlar, EES'in parçalı uygulanmasının AB içinde seyahat eden yolcular için "iki farklı Avrupa" algısı yaratacağını ve Schengen sisteminin temelini oluşturan serbest dolaşım ilkesine zarar verebileceğini belirtiyor.
AB Komisyonu, tüm üye ülkelerin sisteme aynı anda geçiş yapması konusunda ısrarcı olsa da, pratikte bazı ülkelerin kendi inisiyatifleriyle hareket etmesi kaçınılmaz görünüyor. Bu durum, Birlik içinde bir yaptırım mekanizması olup olmadığı sorusunu da gündeme getiriyor. Şu ana kadar EES'i uygulamayan ülkelere yönelik herhangi bir yaptırım açıklanmadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile vize serbestisi diyaloğu yürüten ve Schengen vizesine tabi önemli bir ülke. EES'in tam olarak uygulanmaması, Türk vatandaşlarının Avrupa seyahatlerinde öngörülemezlik yaratabilir. Vize başvuru süreçleri zaten zorlu; biyometrik kontrollerin sınırda ekstra zaman alması, iş insanları ve turistler için maliyet ve zaman kaybı anlamına gelir. Ayrıca, Türkiye'nin AB'ye yönelik ihracatında karayolu taşımacılığı büyük pay sahibi. Sınır kapılarındaki yeni prosedürler tır şoförleri için ek gecikmeler yaratabilir. Uzun vadede, EES'in sorunsuz işlemesi, Türkiye'nin vize serbestisi hedefine de katkı sağlayabilir; ancak mevcut belirsizlik, AB'nin göç ve sınır yönetimindeki kırılganlığını gösteriyor.
