Avrupa Birliği (AB), ABD ile Airbus ve Boeing arasındaki uzun süreli sübvansiyon anlaşmazlığında kritik bir adım atarak, perşembe günü yapılan oylamayla misilleme tarifelerinin askıya alınmasını uzattı. Bu karar, iki dev arasındaki ticaret savaşının geçici olarak durdurulmasını sağlarken, anlaşmanın kalıcı hale getirilmesi için müzakereler sürüyor. Oylama, AB üye ülkelerinin temsilcilerinden oluşan bir komitede gerçekleşti ve sürecin devamı için yeşil ışık yaktı.
Gelişmenin arka planı
Airbus ve Boeing arasındaki anlaşmazlık, 2004 yılına kadar uzanıyor. ABD ve AB, karşılıklı olarak birbirlerinin havacılık devlerine hükümet sübvansiyonları sağladığını iddia ederek Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) şikayette bulunmuştu. DTÖ, her iki tarafın da yasa dışı sübvansiyonlar verdiğine hükmetti ve karşılıklı cezai tarifelere izin verdi. 2019'da ABD, Boeing'e verilen sübvansiyonlar nedeniyle AB ürünlerine %25'e varan gümrük vergileri getirdi. AB de misilleme olarak ABD ürünlerine tarife uyguladı. 2021'de iki taraf, 5 yıllık bir ateşkes anlaşması imzalayarak tarifeleri askıya aldı. Bu anlaşma, Haziran 2024'te sona erecekti. Perşembe günkü oylama, bu askıya almanın uzatılmasını sağlıyor, ancak süre henüz kesinleşmedi. AB Komisyonu, müzakerelerin devam ettiğini ve nihai bir anlaşmaya varılmasının beklendiğini açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, transatlantik ilişkilerdeki ticari gerilimleri yatıştırma açısından önemli. ABD ve AB, Çin'in artan rekabeti karşısında birlikte hareket etme arayışında. Havacılık sektörü, her iki taraf için de stratejik öneme sahip ve binlerce kişiye istihdam sağlıyor. Anlaşmanın kalıcı hale gelmesi, ticaret savaşının sona ermesi ve iki blok arasındaki güvenin artması anlamına gelecek. Ayrıca, DTÖ'nün ticaret anlaşmazlıklarını çözme mekanizmasının işlerliği açısından da bir test niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşmasına sahip ve ABD ile de önemli ticari ilişkileri var. Airbus-Boeing anlaşmazlığının çözülmesi, küresel ticaretin istikrarına katkıda bulunarak Türkiye'nin ihracatını dolaylı olarak olumlu etkileyebilir. Ayrıca, Türk Hava Yolları gibi büyük alıcılar, uçak fiyatlarının belirlenmesinde bu anlaşmazlığın sonuçlarından etkileniyor. Anlaşmanın uzatılması, ticaret savaşının tırmanmasını engelleyerek Türkiye'nin de dahil olduğu küresel tedarik zincirlerinde belirsizliği azaltıyor.
