New York Federal Rezerv Bankası eski Başkanı William Dudley, 11 Eylül 2001 saldırıları sırasında uçuşunun Kanada'ya yönlendirildiğini ve Newfoundland'daki Saint John's kentinde altı gün boyunca mahsur kaldığını açıkladı. Dudley, saldırıların hemen ardından Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) tüm uçuşları durdurması üzerine Amerika Birleşik Devletleri'ne inemediklerini belirtti. Dudley'nin yaşadığı bu deneyim, 11 Eylül'ün sadece ABD'de değil, dünya genelinde havacılık ve ekonomi üzerindeki yıkıcı etkilerini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Saldırıların Ardından Havacılıkta Kaos: FAA Yerde Durdurma Kararı
11 Eylül 2001'de New York'taki Dünya Ticaret Merkezi kulelerine ve Washington'daki Pentagon'a yapılan terör saldırılarının ardından FAA, ABD hava sahasını tarihte ilk kez tamamen kapatma kararı aldı. Bu karar, ülke içinde ve dışında binlerce uçuşu etkiledi. O sırada New York Fed'in başkanı olan William Dudley de iş seyahati için bulunduğu uçakta bu kaosu yaşadı. Dudley, uçağın ABD'ye inmesine izin verilmediğini ve Kanada'nın Newfoundland eyaletindeki Saint John's kentine yönlendirildiğini söyledi. Yolcular, uluslararası havacılık kuralları gereği altı gün boyunca uçaktan indirilmedi ve yerel halkın yardımıyla temel ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştı.
Dudley, o günleri anlatırken, "Uçakta mahsur kaldığımız altı gün boyunca ne olacağını bilmiyorduk. Saint John's halkı bize büyük destek verdi, ancak belirsizlik ve korku hakimdi" ifadelerini kullandı. Dudley, bu deneyimi daha sonra Broadway müzikali "Come From Away"e ilham veren olaylarla karşılaştırdı. Müzikal, 11 Eylül sonrası Newfoundland'da mahsur kalan yolcuların hikayesini anlatıyor. Dudley, yaşadıklarının o dönemde küresel ekonominin nasıl kırılgan olduğunu gösterdiğini vurguladı.
O dönemde New York Fed Başkanı olarak finansal piyasaların istikrarını sağlamakla görevli olan Dudley, saldırıların ardından piyasalarda oluşan paniği ve likidite sıkışıklığını yönetmek zorunda kaldı. Ancak kendisi fiziksel olarak ABD'ye dönemediği için meslektaşlarıyla iletişim kurmakta zorlandı. Dudley, "Finansal sistemin kalbinde olmam gereken bir dönemde Kanada'da mahsur kalmak, durumu daha da zorlaştırdı" dedi. Saldırıların ardından Fed, piyasalara likidite sağlamak için bir dizi acil önlem almış, faiz oranlarını düşürmüş ve bankalara sınırsız kredi imkanı tanımıştı. Dudley'nin yokluğunda bu kararların alınmasında zorluklar yaşandığı belirtiliyor.
11 Eylül'ün Küresel Ekonomiye Etkileri
11 Eylül saldırıları, sadece ABD'de değil, dünya genelinde ekonomik dengeleri sarstı. Saldırıların hemen ardından New York Borsası bir hafta boyunca kapalı kaldı. Altın fiyatları fırladı, petrol fiyatları dalgalandı ve havacılık sektörü büyük bir krize girdi. ABD Merkez Bankası (Fed), ekonomiyi canlandırmak için faiz oranlarını agresif bir şekilde düşürdü. 2001 yılı sonunda Fed fon faizi %1,75'e kadar geriledi. Bu düşük faiz politikası, 2000'lerin ortasındaki konut balonunun oluşmasında etkili oldu ve nihayetinde 2008 küresel finans krizine zemin hazırladı.
Dudley, o dönemde alınan kararların uzun vadeli sonuçlarını değerlendirirken, "11 Eylül sonrası uygulanan genişletici para politikası, kısa vadede piyasaları sakinleştirdi ancak uzun vadede balon riskini artırdı" yorumunu yaptı. Dudley, 2009-2018 yılları arasında New York Fed Başkanı olarak görev yaptı ve 2008 krizinin yönetiminde kritik rol oynadı. 11 Eylül deneyimi, onun kriz yönetimi anlayışını da şekillendirdi. Dudley, "O günler bana belirsizlikle başa çıkmanın ve hızlı karar almanın önemini öğretti" dedi.
Newfoundland'da mahsur kalan yolcuların hikayesi, uluslararası dayanışmanın da simgesi haline geldi. Saint John's halkı, 6.000'den fazla yolcuya yiyecek, barınak ve giyecek sağladı. Bu olay, 2013'te "Come From Away" müzikaline ilham verdi ve dünya çapında büyük ilgi gördü. Dudley, bu deneyimin kendisine insanlığın zor zamanlarda nasıl bir araya gelebildiğini gösterdiğini belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları, Türkiye'yi de derinden etkiledi. Olayların ardından ABD, terörle mücadele kapsamında Türkiye dahil birçok ülkeden destek istedi. Türkiye, NATO müttefiki olarak Afganistan'da ISAF görevine asker gönderdi ve terörle mücadelede işbirliğini artırdı. Ekonomik açıdan ise 11 Eylül sonrası küresel piyasalardaki dalgalanma, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeleri de etkiledi; ancak Türkiye ekonomisi 2001 krizi sonrası aldığı önlemlerle nispeten dirençli kaldı. Dudley'nin anlattığı havacılık krizi, Türkiye'deki havayolu şirketlerini de vurdu; birçok uçuş iptal edildi ve sektör büyük zarar gördü. Bugün ise 11 Eylül sonrası güvenlik önlemleri, Türkiye'den ABD'ye seyahat edenler için vize ve havalimanı prosedürlerini önemli ölçüde değiştirdi. Bu olay, küresel krizlerin Türkiye'ye yansımalarını anlamak açısından önemli bir ders niteliğinde.
