ABD Temsilciler Meclisi, Başkan Donald Trump'ın İran'a karşı askeri güç kullanma yetkisini sınırlandıran bir yasa tasarısını, aralarında 4 Cumhuriyetçi vekilin de bulunduğu bir çoğunlukla kabul etti. 227-186 oyla geçen tasarı, Trump yönetiminin İran'la ilgili askeri operasyonlar için Kongre onayı almasını zorunlu kılıyor. Ancak Beyaz Saray, tasarıyı veto edeceğini açıklarken, Cumhuriyetçi liderler de bu girişimi 'bağlayıcı olmayan' ve 'sembolik' olarak nitelendiriyor.
Tasarının Arka Planı ve Kongre Süreci
Söz konusu karar, Ocak 2020'de ABD'nin İranlı general Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından başlatılan anayasal tartışmaların bir devamı niteliğinde. Demokratların kontrolündeki Temsilciler Meclisi, Başkan Trump'ı İran'la savaşı başlatma kararını Kongre'ye danışmadan aldığı gerekçesiyle eleştiriyordu. Tasarı, savaş yetkisinin sadece Kongre'ye ait olduğunu hatırlatarak, Trump yönetiminin bu yetkiyi gasp etmesinin önüne geçmeyi hedefliyor.
Oylamada 4 Cumhuriyetçi vekil, parti çizgisinin dışına çıkarak tasarıya destek verdi. Bu vekillerin isimleri kamuoyuna yansırken, çoğunun ılımlı kanattan ve dış politika konularında bağımsız tutum sergileyen isimler olduğu belirtiliyor. Ancak Senato'da yapılacak oylamanın akıbeti belirsiz; Cumhuriyetçi çoğunluğun tasarıyı engellemesi bekleniyor.
Geçmişte benzer girişimler dar farkla başarısız olmuş veya parti hatları doğrultusunda ertelenmişti. Bu kez tasarının geçmesi, İran dosyasının Kongre'de giderek daha fazla politik bir ağırlık kazandığına işaret ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Karar, sadece ABD iç siyasetinde değil, Orta Doğu dengelerinde de yankı buldu. İran'ın nükleer programına ilişkin Viyana müzakereleri ve Yemen'deki Husilere yönelik Suudi Arabistan öncülüğündeki operasyonlar gibi hassas konuların gündemde olduğu bir dönemde, ABD'nin savaş yetkisi tartışmaları bölgedeki aktörler tarafından yakından izleniyor.
Trump yönetiminin veto tehdidi, tasarının yasalaşma ihtimalini düşürse de, bu oylama Başkan'ın İran konusundaki manevra alanını kısıtlama potansiyeli taşıyor. Aynı zamanda, Kongre'nin savaş yetkisine sahip çıkması, Başkanlık sisteminde denge ve denetleme mekanizmasının bir örneği olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de savaş yetkisinin Kongre'ye devredilmesi, İran'la olası bir askeri çatışmanın eşiğinde Türkiye'nin güvenlik kaygılarını doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, İran sınırında güvenlik tehdidi altında olan nadir NATO üyelerinden biri. Savaş yetkisinin sınırlanması kısa vadede İran'ın askeri operasyon riskini azaltsa da, Türkiye'nin İran'la enerji ticareti ve PKK/YPG bağlantılı endişeleri nedeniyle, ABD'nin İran politikasındaki her türlü değişiklik Ankara'da dikkatle izleniyor. Tasarının yasalaşması halinde, Türkiye bölgesel dengeleri daha öngörülebilir bir ortamda yönetme şansı bulabilir.
