Robert J. Lieber imzalı makalede, ABD’nin 250. bağımsızlık yıl dönümüne yaklaşırken, ülkenin jeopolitik konumu ve dış politika yöneliminde 18. yüzyıl İngiltere’sine benzer bir dönüşüm yaşadığı ileri sürülüyor. “Geç 18. Yüzyıl İngiltere’si Gibi Olduk; Şimdi Ne Olacak?” başlıklı analiz, Amerikan Devrimi’nin 250. yılı anma hazırlıklarında tarihsel derinlik eksikliğine dikkat çekiyor. Lieber, ABD’nin mevcut dış politika stratejilerinin, imparatorluk çağının sonundaki Britanya’nın çıkmazlarına benzediğini öne sürüyor.
Gelişmenin Arka Planı
Analiz, 1776’dan bu yana ABD’nin küresel sistemde üstlendiği rolün köklü değişimini ele alıyor. Yazara göre, Soğuk Savaş sonrası dönemde eşsiz bir güce ulaşan Washington, bu konumun getirdiği sorumlulukları yönetmekte zorlanıyor. Irak ve Afganistan’dan çekilme süreçleri, Çin’in yükselişi ve Rusya’nın Ukrayna’ya müdahalesi, ABD’nin askeri ve diplomatik üstünlüğünün sınırlarını ortaya çıkardı. Bu tablo, 18. yüzyıl sonlarında Britanya’nın Amerikan kolonilerini kaybetme sürecini anımsatıyor: o dönemde Londra, yeni bir dünya düzeni karşısında eski stratejileri sürdürerek güç kaybetmişti.
Lieber’e göre, günümüzde ABD’nin karşılaştığı en büyük tehdit, Çin’in ekonomik ve askeri rekabeti ile Rusya’nın revizyonist politikaları. Ancak Washington, bu meydan okumalara karşılık verirken iç siyasi kutuplaşma ve kamuoyunun dış müdahalelere artan tepkisi nedeniyle sıkışmış durumda. Yazar, “global süper güç” rolünün maliyetinin artık sorgulandığını vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu bağlamda, ABD’nin stratejik geri çekilme veya dönüşüm arayışı, küresel güç dengesini derinden etkiliyor. Asya’da Çin’in bölgesel hegemonyasını pekiştirmesi, Avrupa’da Almanya ve Fransa’nın daha özerk savunma politikalarına yönelmesi, Orta Doğu’da ise Rusya ve İran’ın etki alanını genişletmesi, ABD’nin boşalttığı alanları doldurma yarışını hızlandırıyor. Lieber, bu sürecin uluslararası düzenin temel normlarını aşındırdığını belirtiyor. Makalede ayrıca, ABD’nin müttefikleriyle arasındaki güven bunalımına dikkat çekiliyor: Özellikle Trump yönetimi sonrasında ittifak ilişkilerinde görülen kırılganlıklar, Avrupalı ve Asyalı ortakların bağımsız hareket etme kapasitesini artırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin küresel liderlikte yaşadığı bu dönüşüm, Türkiye’nin dış politikası için hem risk hem de fırsat barındırıyor. Washington’un Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’deki askeri varlığını azaltması, Ankara’nın bölgesel etkinliğini artırabileceği gibi, Rusya ve Çin’in nüfuzunun da önünü açıyor. Türkiye, NATO içindeki konumunu yeniden değerlendirirken, ABD ile ilişkilerde inişli çıkışlı sinyaller alıyor. Ekonomik açıdan ise, dolar hegemonyasının sorgulandığı bu dönemde, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler alternatif ödeme sistemlerine ve yerel para ticaretine yönelebilir. Ancak ABD’nin askeri ve teknolojik üstünlüğünün devam ettiği unutulmamalı; stratejik dönüşüm, tam bir çöküş değil, yeniden yapılanma süreci olarak okunmalı.
