11 Eylül 2001'de New York'taki Dünya Ticaret Merkezi kulelerine, Washington yakınlarındaki Pentagon'a ve Pennsylvania kırsalına düzenlenen terör saldırılarının üzerinden 25 yıl geçti. El Kaide tarafından gerçekleştirilen ve yaklaşık 3 bin kişinin hayatını kaybettiği saldırıların yıl dönümü yaklaşırken, The Guardian gazetesi okuyucularına çağrıda bulunarak o tarihi anda nerede olduklarını ve neler hatırladıklarını paylaşmalarını istedi. Gazete, 2001'de yaşanan bu olayın dünya tarihinde bir dönüm noktası olduğunu ve kişisel tanıklıkların kolektif hafızayı canlı tuttuğunu vurguluyor.
Saldırıların arka planı ve küresel etkisi
11 Eylül saldırıları, 19 El Kaide üyesinin dört yolcu uçağını kaçırmasıyla gerçekleşti. İki uçak New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin İkiz Kuleleri'ne çarparak her iki binayı da yerle bir etti. Üçüncü uçak Pentagon'a isabet ederken, dördüncü uçak yolcuların müdahalesi sonucu Pennsylvania'da bir tarlaya düştü. Saldırılar sonucu 2.977 kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yaralandı ve İkiz Kuleler'in yıkılmasıyla binlerce ton enkaz ortaya çıktı. Olay, ABD'yi tarihinde ilk kez NATO'nun 5. maddesini işletmeye yöneltti ve Afganistan'dan Irak'a uzanan bir dizi askeri müdahalenin fitilini ateşledi.
Saldırılar sonrası ABD'de iç güvenlik yapılanması köklü biçimde değişti. Vatan Güvenliği Bakanlığı kuruldu, Patriot Act adlı yasa yürürlüğe girdi ve havaalanlarında güvenlik önlemleri sıkılaştırıldı. Küresel ölçekte ise terörle mücadele uluslararası ilişkilerin merkezine yerleşti; birçok ülke yeni yasalar çıkardı ve istihbarat paylaşımını artırdı. Ancak bu süreç, Müslüman topluluklara yönelik ayrımcılık ve İslamofobi gibi sorunları da beraberinde getirdi. Bugün 11 Eylül, yalnızca ABD için değil, tüm dünya için güvenlik algısının yeniden şekillendiği bir kırılma noktası olarak anılıyor.
Anma etkinlikleri ve kolektif hafıza
25. yıl dönümü kapsamında New York'ta her yıl düzenlenen anma törenlerinin yanı sıra Pentagon ve Shanksville'de de etkinlikler planlanıyor. Ulusal 11 Eylül Anıtı ve Müzesi, saldırılarda hayatını kaybedenlerin isimlerinin okunduğu geleneksel törene ev sahipliği yapacak. Dünya genelinde birçok ülkede de kurbanları anma etkinlikleri düzenleniyor. The Guardian'ın okuyucu çağrısı, bu tür anmaların yanı sıra sıradan insanların kişisel hikayelerine de yer vererek tarihin toplumsal bellekte nasıl yer ettiğini gözler önüne seriyor. Gazete, okuyucularından anılarını yazılı olarak göndermelerini isteyerek, 11 Eylül'ün dünya çapında milyonlarca insanın hayatında bıraktığı izi belgelemeyi amaçlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika yaklaşımını derinden etkiledi. Olay sonrası ABD'nin Afganistan'a müdahalesi, Türkiye'nin NATO içindeki rolünü ve bölgesel dengeleri yeniden tanımladı. Türkiye, terörle mücadele kapsamında sınır güvenliğini artırırken, Irak Savaşı'nın yarattığı istikrarsızlık ve PKK ile uzun süredir devam eden mücadele, güvenlik politikalarını şekillendirdi. Ayrıca İslamofobi'nin yükselişi, Avrupa'da yaşayan Türk toplumu üzerinde olumsuz etkiler yarattı. Bugün de küresel terör tehdidi, Türkiye'nin jeopolitik konumu nedeniyle dikkatle takip ettiği bir konu olmaya devam ediyor.
